نگاهی به نقش کنسرسیوم‌ها در توسعه بخش معدن و صنایع معدنی

طبق آمار موجود حدود 7000 معدن در ایران دارای پروانه بهره­برداری­ بوده و از این تعداد حدود 5000 معدن فعال هستند که این بیانگر وجود ظرفیت­های خالی در زمینه استخراج و بهره­برداری از معادن کشور است. از سوی دیگر صنایع معدنی بیش از هر چیزی وابسته به ماشین­آلات و تجهیزات تخصصی بوده که از سرمایه­بری حدود 80% برخوردار است. در حوزه استخراج و بهره­برداری و صنایع معدنی، فرسودگی و ناکافی بودن ماشین­آلات و تجهیزات و مشکلات تامین آنها به دلیل تحریم­ها از جمله مشکلاتی است که بر بهره­وری استخراج و تولید تاثیر نامطلوبی دارد. همچنین حدود 200 معدن با مالکیت دولتی در کشور وجود دارند که با توجه به رویکرد اتخاذ شده در راستای اجرای سیاست­های اصل 44، بحث برونسپاری و واگذاری بهره­برداری از این معادن باید به طور جدی مورد توجه قرار گیرد. خام فروشی استخراجات معدنی نیز یکی دیگر از چالش­های بخش معدن است که نیازمند سرمایه­گذاری و توسعه صنایع معدنی با فناوری روز جهت تکمیل زنجیره­های ارزش این محصولات در داخل کشور است.

بدون شک توسعه و ارتقای بخش معدن و صنایع معدنی کشور با توجه به چالش­های موجود، در گرو برنامه­ریزی و اتخاذ تدابیر مناسب در این زمینه است. تقویت بخش خصوصی و هدایت آن در جهت مشارکت فعال در بکارگیری و بالفعل نمودن ظرفیت­های معادن و بخش معدنی و رفع مشکلات موجود را می­توان یکی از ارکان توسعه این بخش دانست. با توجه به سرمایه­بری و تخصصی بودن فعالیت­های این حوزه و اینکه غالبا همه توانمندی­ها در یک بنگاه تجمیع نمی‌شوند، حضور موثر بخش خصوصی در این عرصه از طریق برقراری اتحادهای استراتژیک و بهره­گیری از هم­افزایی­های ناشی از همکاری بنگاه­ها با یکدیگر امکان­­پذیر خواهد بود. یکی از رویکردهای اتحاد استراتژیک، تشکیل کنسرسیوم­هاست که می­توان آنها را در زمره انواع شبکه­های کسب­وکار طبقه­بندی نمود. فعالیت در قالب کنسرسیوم­ها امکان انجام فعالیت­ها یا ادغام منابع را به صورت مشترک و به منظور انجام فعالیت­های تولیدی یا ارائه خدمات، ضمن حفظ استقلال حقوقی بنگاه­ها فراهم می­سازد. شرکت در کنسرسیوم­ها، مزایای بیشماری را برای بنگاه­ها در پی دارد که از آن جمله می­توان به افزایش رقابت­پذیری، بهره­گیری از اقتصاد مقیاس و تسهیم هزینه­ها، اشتراک دانش، تکمیل نیازهای تخصصی از طریق منابع همدیگر، فعالیت تحت یک نشان تجاری قوی­تر، تجمیع منابع مالی برای انجام فعالیت­های بزرگ، حضور در بازارهای قوی­تر و‌ امکان توسعه محصولات و خدمات جدید اشاره نمود. حضور بنگاه­های کوچک و متوسط در چنین شبکه­های کسب­وکاری می­تواند با ایجاد هم­افزایی و تکمیل نواقص منابع ملموس و غیرملموس، منجر بکارگیری موثر استعدادها و توانمندی­های نهفته­ آنها گردد.

با توجه به مزایای برشمرده، حضور فعال کنسرسیوم­­ها در بخش معدن و صنایع معدنی با مشارکت موثر و تاثیرگذار بخش خصوصی کارگشا می­نماید. زمینه­های عمده حضور کنسرسیوم­ها عبارتند از: اکتشاف، بهره­برداری از معادن دارای مجوز ولی بهره­برداری نشده، بهره­برداری از معادن دولتی در قالب برونسپاری یا واگذاری در راستای اجرای اصل 44، تامین یا تولید ماشین­آلات و تجهیزات تخصصی معدنی، و نیز احداث و بهره­برداری کارخانجات فرآوری انواع محصولات معدنی. علاوه بر موارد فوق، کنسرسیوم­ها می­توانند در زمینه صادرات محصولات معدنی و خدمات مهندسی معدنی، در قالب کنسرسیوم­های صادراتی و نیز کنسرسیوم­هایی جهت بهره­برداری و استخراج معادن یا احداث صنایع معدنی در سایر کشورها ایفای نقش نمایند.

ایجاد و فعالیت کنسرسیوم­های معدنی در حوزه­های مختلف، سالهاست که از سوی سازمان­های ذیربط یا تشکل­های بخش خصوصی پیگیری می­شود. مواردی چون کنسرسیوم سنگ اصفهان و کنسرسیوم سرب و روی ایران برای بهره­برداری از معدن انگوران، مثال­هایی از این دست هستند. آنچه که قابل توجه است، شرایط ویژه حاکم بر فضای اقتصادی کشور و نارسایی­های فضای کسب­وکار، امکان تولد و ادامه حیات بخشی از این کنسرسیوم­ها را با مشکل مواجه ساخته است. با توجه به این شرایط، به نظر می­رسد که نیاز است اقدامات حمایتی و تسهیلی نهادهای دولتی ذی­ربط پررنگ­تر از گذشته ادامه یابد. از جمله این اقدامات می­توان به موارد ذیل اشاره نمود که امکان­پذیری اجرای آنها نیازمند بررسی­ است. تصویب و اجرای قوانین مناسب، می­تواند از ایجاد و پایایی کنسرسیوم­های معدنی و صنایع مربوطه حمایت و فرآیندهای مرتبط را تسهیل کند. این مسئله نیازمند بررسی سیستماتیک و جامع علل ریشه­ای عدم شکل­گیری یا عدم موفقیت کنسرسیوم­ها در بخش معدن و صنایع معدنی است. در کنار این قوانین، طرح­های ارائه کمک­های فنی و مشاوره برای ایجاد چنین کنسرسیوم­هایی مورد نیاز است. یکی از نتایج چنین طرح­هایی، می­تواند جلوگیری از ایجاد کنسرسیوم­های بدون توجیه فنی، اقتصادی و عملیاتی باشد که محکوم به شکست هستند. بعلاوه مشارکت سرمایه­گذاران و طرف­های خارجی در این کنسرسیوم­ها اثرات هم­افزایانه­ای را در برخواهد داشت که این مسئله نیازمند تشویق و تسهیل هر چه بیشتر حضور آنها در این زمینه است. در نهایت ایجاد مراکز یا پایگاه­هایی برای برقراری ارتباط بین بنگاه­های خواهان مشارکت در کنسرسیوم­ها را نیز می­توان به عنوان یکی دیگر از پیشنهادات مطرح نمود. کارکرد این مراکز، کمک به بنگاه­ها جهت شناسایی شرکای مناسب بر اساس نیازهای فنی و سرمایه­ای و رویکردهای سازمانی هر یک و در نتیجه امکان برقراری روابط پایدار و موفق برای کنسرسیوم­هاست.

/ 1 نظر / 145 بازدید

ممنون استفاده کردم