لجستیک و زنجیره تامین
این وبلاگ اکنون یکی از مراجع اصلی مباحث لجستیک و زنجیره تامین در ایران است که تاثیرگذاری آن به لطف خدا و تلاش دست‌اندرکاران و پشتیبانی مخاطبان، بسیار زیاد بوده و اکنون در کنار ماهنامه لجستیک و زنجیره تامین یکی از مراجع اصلی درسی و آموزشی کشور شده است. این وبلاگ به طور تخصصی به مباحث حوزه لجستیک و مدیریت زنجیره تامین پرداخته و تلاش می کند موضوعات و مباحث روز مربوط را مطرح کرده و در اختیار دوستداران این حوزه قرار دهد.
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار - سه‌شنبه ۱۳٩٠/٧/٢٦

 تهیه کننده: مجتبی سلیمانی سدهی, گروه پژوهشهای لجستیک و زنجیره تامین

در دنیای به‌هم پیوسته کنونی، تجارت جهانی که بین کشورها در جریان است توسط شبکه‌ای از فعالیتهای لجستیکی جهانی هدایت می‌شود که به‌سرعت نیز درحال رشد است. اما سهولت تجارت از طریق این شبکه برای دسترسی به بازارهای بین‌المللی وابستگی شدیدی به فاکتورهای لجستیکی هر کشور همچون: رویه‌های تجاری، زیرساختهای ارتباطاتی و جابجایی، و وضعیت بازارهای داخلی به‌لحاظ خدمات پشتیبانی دارد. لجستیک دامنه‌ای از فعالیتهای ضروری تجاری همچون: حمل‌ونقل، انبارداری، یکپارچه‌سازی بارهای تجاری، و شفاف‌سازی فرایند تبادلات مرزی تا سیستمهای توزیع و پرداخت درون کشوری را شامل می‌شود. به‌طور کلی، یک شبکه رقابتی از خدمات لجستیک جهانی، اسکلت تجارت بین‌المللی را تشکیل می‌دهد. بهبود و ارتقای عملکرد لجستیک به عنوان یکی از اهداف مهم توسعه کشورها، طی سالیان اخیر، مطرح شده است؛ چراکه لجستیک تاثیر به‌سزایی بر فعالیتهای اقتصادی کشورها دارد.


اهمیت لجستیک و زیرساختهای آن درخصوص کشور ایران می‌تواند صدچندان باشد؛ چرا که کشور ایران به لحاظ جغرافیایی، منطقه‌‌ای استراتژیک محسوب می‌شود که قابلیت تبدیل شدن به حلقه لجستیک بین آسیا و اروپا از یک سو و حلقه ارتباطی بین کشورهای آسیای میانه و آبهای آزاد را از سوی دیگر داراست. این موقعیت ویژه، به تنهایی مزیتی محسوب می‌‌شود که در صورت توجه صحیح به آن، می‌تواند جهشی در اقتصاد کشور پدید آورد.

بانک جهانی به‌صورت دوسالانه گزارشی را منتشر می‌کند که در آن وضعیت لجستیک کشورهای مختلف با شاخصی معتبر تحت عنوان شاخص عملکرد لجستیک[1] (LPI) مقایسه می‌گردد. بانک جهانی با ارایه و تحلیل این شاخص، آن را به عنوان یک موضوع مهم جهانی مطرح کرده و کشورها را طبق آن با یکدیگر مقایسه کرده و هزینه‌هایی که کشورها از بابت عملکرد ضعیف لجستیکی متحمل می‌شوند را نمایان می‌سازد. بانک جهانی معتقد است که این شاخص به صورت یک کاتالیزور در راستای ایجاد تغییرات اساسی در سیاست تجاری برای سیاستمردان و بخش خصوصی از طریق سرمایه‌گذاری در بخش زیرساختهای تجاری و شکل‌دهی تعاونی‌های منطقه‌ای و بین‌منطقه‌ای مؤثر واقع شود.

شاخص عملکرد لجستیک (LPI) یک شاخص چندبعدی است که عملکرد بخش لجستیک یک کشور را در شش حوزه که مهمترین ابعاد صنعت لجستیک کنونی را شکل می‌دهد، اندازه‌گیری می‌نماید. این شش حوزه لجستیکی عبارتست از: کارایی فرایندهای ترخیص کالا؛ کیفیت زیرساختهای تجاری و جابجایی؛ سهولت دسترسی به کالاهای مختلف با قیمت رقابتی؛ شایستگی و کیفیت خدمات لجستیکی (متصدیان حمل‌ونقل، کارگزاران یا واسطه‌های گمرک)؛ توانایی در تعقیب و ردیابی کالاهای ارسالی؛ و بالاخره مناسب بودن زمان تحویل محموله‌ها به مشتری در زمان برنامه‌ریزی شده یا زمان مورد انتظار. البته لازم به ذکر است که هیچیک از این شش حوزه نمی‌تواند به‌تنهایی بیانگر عملکرد لجستیکی یک کشور باشد؛ بلکه به‌صورت توام و در کنار یکدیگر می‌توانند عملکرد لجستیکی کشور را نشان دهند.

در گزارش اخیر بانک جهانی که در پاییز 1389 منتشر گردیده و در آن به بررسی وضعیت لجستیک و زیرساختهای لجستیکی 155 کشور جهان طی سالهای 2009-2010 پرداخته است، بطور صریح تاکید شده است که عملکرد لجستیک تجاری هر کشور به‌طور مستقیم با پیامدهای مهم اقتصادی، همچون: شکوفایی تجاری، تنوع صادرات و رشد اقتصادی مرتبط است.

در جدول زیر، وضعیت لجستیک ایران و کشورهای منطقه با استفاده از «شاخص عملکرد لجستیک» که توسط بانک جهانی تدوین گردیده است، در دنیا و منطقه نشان داده شده است. طبق این رتبه‌بندی، متوسط رتبه کشورهای منطقه (عملکرد لجستیکی منطقه) در بین 155 کشور جهان، برابر 82.4 می‌شود که بیانگر این است که کشورهای منطقه تقریبا در میانه این رتبه‌بندی قرار دارند. بهترین عملکرد لجستیکی را کشور امارات (با رتبه 24 در دنیا) و بدترین عملکرد لجستیکی را کشور عراق (با رتبه 148 در دنیا) در بین کشورهای منطقه داشته‌اند. ضمن اینکه کشور ایران نیز عملکردی بهتر از رتبه 103 در دنیا و 16 در منطقه نداشته است.

جدول 1-وضعیت کشورهای منطقه به‌لحاظ عملکرد لجستیک

کشور

رتبه در دنیا

(155 کشور)

رتبه در منطقه

(22 کشور)

امارات

24

1

بحرین

32

2

کویت

36

3

ترکیه

39

4

عربستان

40

5

قطر

55

6

عمان

60

7

قزاقستان

62

8

ازبکستان

68

9

سوریه

80

10

اردن

81

11

آذربایجان

89

12

قرقیزستان

91

13

روسیه

94

14

یمن

101

15

ایران

103

16

پاکستان

110

17

ارمنستان

111

18

ترکمنستان

114

19

تاجیکستان

131

20

افغانستان

143

21

عراق

148

22

همانطور که ملاحظه می‌شود، علیرغم اینکه ایران به‌لحاظ ژئوپلیتیکی موقعیتی استثنایی در منطقه (و حتی جهان) دارد و به‌طور بالقوه یک کشور لجستیکی محسوب می‌شود، ولی متاسفانه به‌لحاظ عملکرد لجستیک وضعیت مناسبی نداشته و رتبه 103 در دنیا و رتبه 16 در منطقه را داراست. این درحالیست که کشورهایی همچون امارات، بحرین، کویت، ترکیه و عربستان، علیرغم ضعیف‌تر بودن بسترها و موقعیت جغرافیایی‌شان نسبت به ایران، دارای رتبه‌ای به‌مراتب بهتر از ایران هستند. با توجه به این نکته ظریف که کشورهای ارمنستان، ترکمنستان، تاجیکستان و افغانستان (که عملکرد لجستیکی بدتر از ایران داشته‌اند) جزو کشورهای محصور در خشکی محسوب می‌شوند که به‌طور طبیعی نمی‌توانند عملکرد لجستیکی مناسبی داشته باشند و عملکرد لجستیکی آنها تاحدی به عملکرد کشورهای همسایه‌شان که دسترسی به آبهای آزاد دارند بستگی دارد، بیش از پیش، وضعیت نامناسب ایران را به‌لحاظ عملکرد لجستیکی در منطقه نشان می‌دهد.

آنگونه که از این نوشتار نتیجه‌گیری می‌شود، وضعیت ایران در شاخص عملکرد لجستیک که بیانگر وضعیت خدمات لجستیک و زیرساختهای لجستیکی کشور می‌باشد، مناسب نبوده و نیازمند توجه و سرمایه‌گذاری جدی روی مقوله لجستیک و توسعه زیرساختهای لجستیکی (سخت‌افزاری و نرم‌افزاری) می‌باشد. نیاز به سرمایه‌گذاری قابل‌توجه در حوزه لجستیک و زیرساختهای آن وقتی صدچندان می‌شود که بدانیم ایران به‌لحاظ جفرافیایی یک کشور لجستیکی بالقوه در دنیا و منطقه محسوب می‌شود که می‌تواند درآمد سالیانه‌ای فراتر از درآمدهای نفتی از محل فعالیتهای لجستیکی کسب نماید (همانگونه که کشورهای ترکیه و امارات چنین می‌کنند) و از طرفی طبق سند چشم‌انداز 1404 به‌دنبال این هستیم که کشور اول منطقه به‌لحاظ اقتصادی و تجاری باشیم.

[1] Logistic Performance Index

مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار
اعضاء: مجتبی سلیمانی سدهی، الناز میاندوآبچی، احسان بلندی‌فر، مهدی همتی، محسن شیخ‌سجادیه، ابوالفضل شفایی، حوریه امیدی
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar