لجستیک و زنجیره تامین
این وبلاگ اکنون یکی از مراجع اصلی مباحث لجستیک و زنجیره تامین در ایران است که تاثیرگذاری آن به لطف خدا و تلاش دست‌اندرکاران و پشتیبانی مخاطبان، بسیار زیاد بوده و اکنون در کنار ماهنامه لجستیک و زنجیره تامین یکی از مراجع اصلی درسی و آموزشی کشور شده است. این وبلاگ به طور تخصصی به مباحث حوزه لجستیک و مدیریت زنجیره تامین پرداخته و تلاش می کند موضوعات و مباحث روز مربوط را مطرح کرده و در اختیار دوستداران این حوزه قرار دهد.
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار - شنبه ۱۳٩۱/۳/٦

تهیه کننده: الناز میاندوآبچی, گروه پژوهشهای لجستیک و زنجیره تامین

تجارت بین­الملل در دنیای امروز، با فاصله گرفتن از مفاهیم سنتی خود، شکل تازه­ای بخود گرفته است. امروزه تجارت در قالب شبکه­های جهانی صورت می­گیرد که گستره آنها تمامی قاره­ها را شامل می­شود. در چنین شرایطی فرآیندهای تجاری از مرزهای کشورهای مبداء و مقصد عبور کرده و کشورهای طرف سومی را نیز که به نحوی در به انجام رساندن یا تسهیل آنها دخیل هستند در بر می­گیرند. در این میان برخی کشورها به مدد ویژگی­ها و مزیت­های خود به نقاط جذابی در شبکه­های جهانی تجارت تبدیل می­شوند که می­توان آنها را محل تجمع فعالیت­های تجاری جهانی اعم از خرید و فروش، حمل­ونقل، توزیع و غیره دانست. به این مکان­ها می­توان عنوان "هاب تجاری" را اطلاق نمود. 


کشور ایران نیز با قرارگیری در یکی از استراتژیک­ترین نقاط جهان، از نظر جغرافیایی از بسیاری ویژگی­هایی که یک منطقه را به هاب تجاری تبدیل می­کند برخوردار است. ایران در مسیر تجارت آسیا- اروپا قرار دارد. از سوی دیگر کریدورهای ترانزیتی متعددی در مسیر شرقی- غربی و شمالی- جنوبی از ایران عبور می­کنند. بعلاوه کشورمان هم از شمال و هم از جنوب به دریا متصل است که دسترسی به آبهای آزاد از طریق مرزهای جنوبی میسر است. ایران با 13 کشور مرز مشترک زمینی و دریایی دارد. بعلاوه، از طریق کشورمان دسترسی غیرمستقیم به بیش از 12 کشور دیگر در فاصله تقریبی 2000 کیلومتری از اطراف کشور واقع شده­اند امکان­پذیر است.

بطور کلی منطقه خاورمیانه از مزیت­های جغرافیایی بسیاری برای تبدیل شدن کشورهای آن به هاب تجاری برخوردار است. در این میان کشورهای امارات و ترکیه مهمترین رقبای منطقه­ای ایران در بهره­گیری از این مزیت محسوب می­شوند که هر یک رویکرد متفاوتی را اتخاذ نموده­اند. امارات به هاب خرید و فروش و توزیع منطقه تبدیل شده و ترکیه نیز تبدیل شدن به هاب ترانزیتی را رویکرد خود قرار داده است. ایران اما به دلیل برخورداری از مزیت­های جغرافیایی هر دو رقیب منطقه­ای به دلیل قرارگیری بر سر راه مسیرهای ترانزیتی مشترک با ترکیه و دسترسی به خلیج فارس و دریای عمان به مانند امارات، توان تبدیل شدن به بزرگترین هاب تجاری منطقه­ای و حتی بین قاره­ای را داراست. بعلاوه، گستردگی مساحت ایران و اتصال کشورهای آسیای میانه به آب­های آزاد در مسیر شمال-جنوب مزیت مضاعفی را برای کشور ایجاد کرده است.

با تفاصیل فوق این سوال پیش می­آید که آیا تنها دارا بودن مزیت­های جغرافیایی برای یک کشور کافی است تا به هاب تجاری تبدیل شود؟ خیر، ویژگی­های مکانی شرط لازم است، ولی کافی نیست. زیرساخت­های تجاری توسعه یافته اعم از فیزیکی و غیرفیزیکی یکی از مهمترین عوامل جذب جریان­های تجاری در یک کشور هستند. چرا که فرآیندهای تجاری به واسطه وجود زیرساخت­های تجاری فیزیکی و غیرفیزیکی قابل جاری شدن خواهند بود.

رقبای منطقه­ای ایران،‌ هر یک رویکرد خاص خود را در توسعه زیرساخت­های تجاری برای بهره­گیری از مزیت­های جغرافیایی انتخاب کرده­اند. کشور ترکیه از شبکه­های جاده­ای (بخصوص بزرگراهی) و ریلی گسترده و توسعه یافته­ای بهره می­برد که ترانزیت کالا را در مسیر کریدورهای ترانزیتی عبوری متعدد تسریع و تسهیل می­کند. بعلاوه کلیه بنادر تجاری مهم ترکیه به شبکه ریلی متصل هستند. ترکیه دارای تعداد قابل توجهی فرودگاه بین­المللی است. همچنین این کشور دارای بزرگترین ناوگان تجاری جاده­ای و جوان­ترین ناوگان هوایی در بین کشورهای اروپایی است. با وجود این هنوز موانعی بر سر راه تبدیل این کشور به هاب تجاری منطقه وجود دارد، که از جمله مهمترین آنها می­توان به قوانین و رویه­های گمرکی دست و پاگیر و عدم توسعه حمل­ونقل چندوجهی اشاره نمود. در مقابل کشور امارات شبکه حمل­ونقل زمینی چندان گسترده­ای نداشته و در مسیر هیچ یک از کریدورهای ترانزیتی واقع نشده است. این کشور فعلاً فاقد خطوط ریلی است، اما بخش عمده­ای از شبکه جاده­ای آن از خطوط بزرگراهی با کیفیت تشکیل شده است. امارات به دلیل قرارگیری در خلیج فارس و دسترسی زمینی محدود به کشورهای منطقه، توسعه بنادر و فرودگاه­ها را در راستای ایفای نقش هاب تجارت و توزیع دریایی و هوایی بین قاره­ای در پیش گرفته است. این کشور از فضای تجاری بسیار مناسبی برای تسهیل تجارت و دادوستدها و استقرار نمایندگی شرکت­های بزرگ جهان تدارک دیده است. بعلاوه اولین شهر لجستیکی دنیا به عنوان یک هاب لجستیکی پیشرفته دریایی- هوایی در این کشور ایجاد شده است (شهر لجستیکی دبی).

در یک جمع­بندی کلی از توضیحات فوق و مقایسه با وضعیت فعلی کشور،‌ می­توان دریافت که کشورمان با دارا بودن مزیت­های هر دو رقیب منطقه­ای خود،‌ چه رویکردی را باید برای توسعه زیرساخت­های تجاری اتخاذ کند:

  • توسعه کمی و کیفی شبکه خطوط جاده­ای بزرگراهی، بخصوص در مسیر کریدورهای ترانزیتی بسیار ضروری است.
  • اتصالات شبکه جاده­ای و ریلی با رویکرد توسعه حمل­ونقل چندوجهی برای بنادر تجاری کشور باید ایجاد شود.
  • توسعه شبکه ریلی در امتداد کریدورها و افزایش ظرفیت آن برای تسهیل عبور قطارهای باری باید مد نظر قرار گیرد. در حال حاضر شبکه ریلی با محدودیت ظرفیت برای عبور و مرور قطارهای باری روبروست.
  • با ارتقاء تعدادی از فرودگاه­های مرز هوایی کشور به فرودگاه بین­المللی و نیز ارتقاء فرودگاه بین­المللی امام خمینی می­توان زمینه تبدیل آنها را به هاب­های هوایی فراهم نمود. چرا که کوتاه­ترین کریدورهای هوایی بین قاره­ای از ایران عبور می­کنند.
  • کشور دارای زیرساخت­های بندری مناسبی است که در صورت بهره­گیری هر چه بیشتر از ظرفیت­های موجود، با استفاده از‌ جایگاه این بنادر به عنوان هاب­های مهم منطقه­ای ارتقاء خواهد یافت.
  • در راستای تبدیل شدن کشور به هاب تجاری، توسعه هاب­های لجستیکی با رویکرد بین­المللی می­تواند مثمر ثمر باشد. هاب­های لجستیکی مراکزی هستند که در آنها کلیه فعالیت­های مرتبط با حمل­ونقل، توزیع و سایر خدمات لجستیکی کالاها توسط چندین متصدی انجام می­گیرد.
  • تقویت و ارتقاء سطح شرکت­های حمل­ونقل و خدمات لجستیکی کشور  و حمایت از ایجاد و توسعه شرکت­های لجستیکی طرف سوم در کشور و همچنین اصلاح قوانین گمرکی و افزایش کارآمدی آنها از دیگر الزامات اصلی تبدیل شدن ایران به هاب تجاری منطقه می‌باشد.
چاپ شده در روزنامه ایران صفحه اقتصادی مورخ 91/03/02
مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار
اعضاء: مجتبی سلیمانی سدهی، الناز میاندوآبچی، احسان بلندی‌فر، مهدی همتی، محسن شیخ‌سجادیه، ابوالفضل شفایی، حوریه امیدی
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar