لجستیک و زنجیره تامین
این وبلاگ اکنون یکی از مراجع اصلی مباحث لجستیک و زنجیره تامین در ایران است که تاثیرگذاری آن به لطف خدا و تلاش دست‌اندرکاران و پشتیبانی مخاطبان، بسیار زیاد بوده و اکنون در کنار ماهنامه لجستیک و زنجیره تامین یکی از مراجع اصلی درسی و آموزشی کشور شده است. این وبلاگ به طور تخصصی به مباحث حوزه لجستیک و مدیریت زنجیره تامین پرداخته و تلاش می کند موضوعات و مباحث روز مربوط را مطرح کرده و در اختیار دوستداران این حوزه قرار دهد.
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار - شنبه ۱۳٩٠/۱۱/۱

تهیه کننده: الناز میاندوآبچی, گروه پژوهشهای لجستیک و زنجیره تامین

در جهان امروز که شرایط اقتصادی به سرعت در حال تغییر است‌، کشورها به این نکته پی برده­اند که جهانی شدن دنیا را کوچکتر و رقابتی­تر می­کند. از یک سو مشتریان به دنبال محصولات و خدماتی هستند که بتوانند پاسخگوی نیازهای گوناگون آنها باشد و از سوی دیگر بنگاه­ها تلاش می­کنند برای حفظ سود و سهم بازار خود مزایای رقابتی را در عرضه محصولات و خدمات ایجاد کنند. در همین راستا افزایش بهره­وری و بازدهی فعالیت­های بنگاه­ها به یک مسئله مهم در تامین مزیت رقابتی پایدار برای کشورها تبدیل شده است. افزایش بهره­وری دارای ابعاد گوناگونی است که یکی از مهمترین آنها کاهش هزینه­ها و در نتیجه کاهش قیمت تمام شده محصولات است. 


نتایج تحقیقات در سطح جهان نشان می­دهد که هزینه­های لجستیکی بخش قابل توجهی از قیمت تمام شده محصولات را شامل می­شوند. در واقع سهم قابل توجهی از قیمت تمام شده، مربوط به برنامه­ریزی و انجام فعالیت­های مهمی چون بسته­بندی، ذخیره­سازی و حمل­ونقل است که تحت عنوان فعالیت­های لجستیکی شناخته می­شوند. سهم هزینه­های لجستیکی در قیمت تمام شده هر گروه کالایی متفاوت است (شکل 1). مواد غذایی با 30% بیشترین سهم و خودرو با 15% کمترین سهم هزینه­های لجستیکی را از قیمت تمام شده دارا هستند. مقدار متوسط این سهم برای محصولات برابر 22% است که رقم قابل توجهی است.

 

شکل 1- هزینه­های لجستیک به عنوان بخشی از قیمت تمام شده محصول

هزینه­های لجستیکی نه تنها در سطح بنگاهی،‌ بلکه در سطح کلان و ملی نیز در جهان مورد توجه هستند. حاصل عملکرد تجمعی شرکت­ها، نهادها و بنگاه­های یک کشور به صورت "هزینه­های لجستیک ملی" متبلور می­شود که اندازه­گیری آن برای بسیاری از کشورها از دهه­های گذشته مورد توجه بوده است. در واقع هزینه­های لجستیکی یکی از شاخص­های عملکردی فعالیت­های لجستیکی است که نشانگر سطح کارایی این فعالیت­ها در سطح ملی بوده و دولت­ها همواره در پی کاهش آن هستند. کاهش هزینه­های لجستیک ملی در ابتدایی­ترین سطح در برگیرنده تلاش­های بنگاه­ها برای کاهش هزینه­های لجستیک خود را شامل می­شود. اما در سطح کلان، سیاست­گذاری دولت­ها در راستای سرمایه­گذاری و توسعه زیرساخت­های موجود و نیز تشویق بخش خصوصی و بنگاه­هاست که می­تواند صرفه­جویی­های کلانی را در کاهش هزینه­های لجستیک موجب شود.

مولفه­های هزینه­های لجستیک ملی را می­توان به این صورت خلاصه کرد: (1) هزینه­های نگهداری موجودی در سطح ملی، شامل هزینه­های فعالیت­های انبارداری و ذخیره­سازی، (2) هزینه­های حمل­ونقل شامل فعالیت­های جابجایی کالا از طریق جاده، ریل، دریا،‌ هوا و خطوط لوله (3) هزینه­های مدیریتی شامل هزینه­های مترتب برنامه­ریزی و اداره فعالیت­های لجستیکی. از نقطه نظر دولت­ها، محاسبه و پایش هزینه­های لجستیک در سطح ملی، از طریق شناسایی مولفه­های فوق مقدور خواهد بود. پیشگام جهان در محاسبه هزینه­های لجستیک ملی کشور ایالات متحده است که از سال 1981 بطور سالانه اقدام به محاسبه هزینه­های لجستیک ملی می­کند. بعلاوه، کشورهایی چون ژاپن، کره و آفریقای جنوبی نیز هزینه­های لجستیک ملی را بطور سالانه محاسبه و پایش می­کنند. محاسبه هزینه­های لجستیک ملی در این کشورها با استفاده از روش­های مدون و تعریف شده، و توسط نهادهای متولی این امر صورت می­گیرد.

جهت درک روشن­تر از اندازه و مقیاس هزینه­های لجستیک ملی معمولاً نسبت آنها را به تولید ناخالص داخل کشورها (GDP) می­سنجند. بزرگی هزینه­های لجستیک ملی یک کشور را نسبت به حجم تولید ناخالص داخلی آن به صورت یک شاخص درصدی نمایش می­دهند. این شاخص ابداً به معنی سهم هزینه­های لجستیک از تولید ناخالص داخلی نیست. زیرا لزوماً همه هزینه­های لجستیک از جنس تولید ناخالص داخلی نبوده و قابلیت مقایسه با آن را ندارند. اما در هر صورت درک واضحی از مقیاس فعالیت­های لجستیکی یک کشور را ایجاد می­کند. هر چقدر نسبت هزینه­های لجستیک به تولید ناخالص داخلی کمتر باشد نشانگر کارایی بیشتر فعالیت­های لجستیک یک کشور است. بعنوان مثال مقدار این شاخص در سال 2009 برای آفریقای جنوبی برابر 13.5% و برای ایالات متحده برابر 7.7% تخمین زده شده است. این ارقام نشانه کارایی بهتر فعالیت­های لجستیک در کشور ایالات متحده و کارایی پایین­تر آن در آفریقای جنوبی است. ایالات متحده در طی چند دهه گذشته بطور مستمر سعی در بهبود این شاخص نموده است، بطوریکه مقدار شاخص از سال 1991 که برابر 10.6% بوده مجموعاً با 27% کاهش روبرو شده است.

با توجه تحولات اخیر در نظام اقتصادی همچون نهضت کاهش قیمت تمام شده و طرح هدفمندی یارانه­ها، لزوم توجه به هزینه­های لجستیکی در کشور اهمیت بیش از پیش پیدا می­کند. چرا که کوچکترین بهبود در کاهش هزینه­های لجستیکی کشور، صرفه­جویی­های هنگفتی را در اقتصاد به دنبال خواهد داشت. مقدار هزینه­های لجستیکی در کشور مشخص نیست و به انجام رساندن این مهم نیازمند وجود یک سازوکار دقیق با یک متدولوژی مدون برای اخذ آمار و انجام محاسبات است. در این راستا نیاز است مولفه­های هزینه­های لجستیک کشور به طور مناسبی شناسایی و طبقه­بندی شده و نیازهای اطلاعاتی برای هر از مولفه­ها مشخص شود. همچنین باید نیازهای اطلاعاتی هر یک از مولفه­ها و سازمان­های ارائه­دهنده آمار لازم نیز تعیین شوند. در نهایت سازوکاری مورد نیاز است که بر اساس آن یک نهاد متولی در کشور، به صورت سالانه آمار را از منابع اطلاعاتی تعریف شده اخذ نموده و بر اساس متدولوژی مدون اقدام به محاسبه هزینه­های لجستیکی کشور نماید. در صورت محقق شدن این امر، آگاهی از مقیاس فعالیت­های لجستیکی و سهم هر یک از مولفه­های آن را از هزینه­های لجستیک ممکن خواهد شد. خروجی حاصل می­تواند بعنوان راهنمایی برای بهبود کارایی و بهره­وری در فعالیت­های لجستیک و ارائه راهکارهای مناسب برای کاهش هزینه­های لجستیکی کشور عمل کند.

مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار
اعضاء: مجتبی سلیمانی سدهی، الناز میاندوآبچی، احسان بلندی‌فر، مهدی همتی، محسن شیخ‌سجادیه، ابوالفضل شفایی، حوریه امیدی
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar