لجستیک و زنجیره تامین
این وبلاگ اکنون یکی از مراجع اصلی مباحث لجستیک و زنجیره تامین در ایران است که تاثیرگذاری آن به لطف خدا و تلاش دست‌اندرکاران و پشتیبانی مخاطبان، بسیار زیاد بوده و اکنون در کنار ماهنامه لجستیک و زنجیره تامین یکی از مراجع اصلی درسی و آموزشی کشور شده است. این وبلاگ به طور تخصصی به مباحث حوزه لجستیک و مدیریت زنجیره تامین پرداخته و تلاش می کند موضوعات و مباحث روز مربوط را مطرح کرده و در اختیار دوستداران این حوزه قرار دهد.
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار - پنجشنبه ۱۳٩٠/۱٠/۱

تهیه کننده: مجتبی سلیمانی سدهی, گروه پژوهشهای لجستیک و زنجیره تامین

رسیدن به یک سیستم لجستیکی مؤثر و کارآمد بدون فناوری اطلاعات ممکن نیست. از آنجایی که تأمین‌کنندگان در تمامی نقاط دنیا هستند، لازم است که فعالیت­ها هم در داخل و هم در خارج از یک سازمان یکپارچه شوند. لازمه این امر یک سیستم اطلاعاتی یکپارچه برای به اشتراک گذاشتن اطلاعات مربوط به فعالیت­های مختلف در طول زنجیره تأمین می­باشد.

با توسعه فن­آوری­های ارتباطی و اطلاعاتی که شامل تبادل الکترونیکی داده، اینترنت و شبکه تارنمای جهانی برای غلبه بر روند فزاینده پیچیدگی ارتباطات خریدار- تأمین کننده می­باشد، مفهوم مدیریت و طراحی زنجیره عرضه یک الگوی عملیاتی معروف شده است. همچنین پیچیدگی مدیریت زنجیره عرضه، شرکت­ها را مجبور کرده است تا به سمت سیستم­های ارتباطی برخط حرکت کنند.


ایجاد و بکارگیری سیستم‌های اطلاعاتی، نیازمند فناوری‌های اطلاعاتی متنوعی است. فناوری اطلاعات می‌تواند عملیات داخلی شرکتها و نیز همکاری بین آنها را در زنجیره عرضه پشتیبانی نماید و استفاده موثر از این فناوری عامل کلیدی در موفقیت شرکت هاست. سیستمهای پشتیبانی شده توسط فناوری اطلاعات در حوزه‌های اصلی لجستیک کاربرد دارند. حوزه‌های اصلی مدیریت زنجیره تامین شامل طراحی محصولات و خدمات، تولید، بازاریابی و فروش، ارائه خدمات به مشتری و لجستیک می‌باشد. در واقع مدیریت زنجیره تامین یک طرح تولید یکپارچه و همزمان است که به عنوان یک راهنما با استفاده از انواع متنوی فناوری اطلاعات برای بهبود عملکرد سازمان نقش ایفا می‌کند. در ادامه برخی از فناوری‌های نوین اطلاعات که در لجستیک مورد استفاده قرار می‌گیرد معرفی شده است:

فناوری کدهای شناسایی[1]

رمزگذاری یکتای اطلاعات، پایه و اساس تبادل و اشتراک داده‌ها در بین شرکای زنجیره تامین است و بدون آن، تکنولوژی تعیین هویت و شناسایی خودکار و نیز تبادل داده‌های الکترونیکی فراهم نمی گردد. با اعمال یک استاندارد رمزگذاری اطلاعات به سیستم‌های مدیریت زنجیره تامین، جمع آوری خودکار اطلاعات در فعالیتهای زنجیره تامین و تبادل داده‌ها و اشتراک منابع بین سیستم‌ها می‌توانند باعث ارتقا و بهبود عملکرد زنجیره تامین گردند.

فناوری شناسایی خودکار و جمع‌آوری داده‌ها[2]

شناسایی خودکار و جمع آوری داده‌ها به عنوان یک تکنولوژی مطلوب و ایده آل جهت سروکار داشتن با اطلاعات لجستیک در فرآیندهای مرتبط با مدیریت زنجیره تامین می‌باشد. این فناوری، سرعت بالا و دقت در بکارگیری داده‌ها و کنترل به هنگام در حلقه‌های زنجیره تامین را ممکن می‌سازد. در حال حاضر تکنولوژی بارکد[3] و تکنولوژی شناسایی با امواج رادیویی[4] از معمولترین تکنولوژیهای شناسایی خودکار و جمع آوری داده‌ها بشمار می‌روند.

تبادل داده‌های الکترونیکی[5]

فناوری تبادل داده‌های الکترونیکی یک روش انتقال و تبادل داده بین بنگاه‌های مختلف جهت بهبود کارآیی فعالیتهای کسب و کار براساس داده‌های استاندارد از طریق شبکه‌های کامپیوتری می‌باشد. تبادل داده‌های الکترونیکی یک تکنولوژی ضروری در زمینه بازپرسازی بویژه در متد‌های پاسخگویی سریع و پاسخگویی کارامد مصرف کننده می‌باشد. در واقع EDI عبارتست از تبادل الکترونیکی اسناد تجاری از قبیل سفارش خرید، فاکتور و ... بین شرکتها بر اساس استاندارد‌ها و با فرمت مشخص که بر پایه این استانداردها بنا شده است.

فناوری XML[6]

این تکنولوژی امکان ایجاد یک ساختار معنی دار و مفهومی از اطلاعات و خدمات را که بشر و کامپیوتر توانایی درک آنرا دارند، فراهم می‌سازد. این تکنولوژی یک راه حل بسیار ساده را جهت انتقال اطلاعات بین تولید کنندگان، مصرف کننده ها، نمایندگی‌های فروش، توزیع و تامین کنندگان فراهم می‌آورد.

فناوری اینترنت

توسعه فناوری‌های اینترنتی یک ابزار ارزان، سریع و نسبتا مطمئن برای اعضاء زنجیره تامین جهت اشتراک و تبادل اطلاعات ارائه می‌کند. اینترنت و اینترانت، توزیع اطلاعات با هزینه پایین تر و به موقع و راحت را برای تمامی اعضاء زنجیره فراهم می‌آورند که این خود باعث بهبود کارآیی عملکرد زنجیره می‌گردد. در ضمن با توسعه و بلوغ فناوری اینترنت بی سیم، اعضای زنجیره تامین دیگر محدود به فضای تجاری خویش نیستند.

سیستم نقطه فروش[7]

سیستم نقطه فروش، شکل پیشرفته صندوق پول شمار در نیمه اول قرن بیستم می‌باشد. این سیستم در خرید مستقیم کالا، اطلاعات را بازیابی می‌نماید و سپس از طریق شبکه‌های ارتباطی و سیستم‌های کامپیوتری، این اطلاعات به منبع معتبر جهت تحلیل و ارزیابی برای بالا بردن کارآیی عملیاتی پردازشها ارسال می‌گردد. در واقع ترکیبی از نرم افزار و سخت افزار است که اطلاعات مربوط به خرید مشتریان را ذخیره می‌کند و امکان پرداخت را فراهم می‌سازد و در ضمن سطوح موجودی را تعدیل می‌نماید.

سیستم سفارش خودکار الکترونیکی[8]

سیستم سفارش خودکار الکترونیکی در برگیرنده شبکه‌های ارتباطی (مانند VAN و اینترنت) و تجهیزات پایانه ای آنلاین جهت انجام سفارشات و تبادل اطلاعات سفارش می‌باشد. در مقایسه با روش‌های سنتی در این زمینه، سیستم سفارش خودکار الکترونیکی می‌تواند مدت زمان دریافت سفارش تا ارسال آن را کاهش دهد و همچنین کارآیی مدیریت موجودی را بهبود بخشد. تولید کنندگان، عمده فروشان و خرده فروشان از طریق تحلیل اطلاعات سفارش، می‌توانند در مورد کالا‌هایی که فروش بیشتری نسبت به دیگر کالا‌ها دارند به داوری بپردازند که این به تعدیل طرح‌های تولید و فروش و بازاریابی کمک می‌کند.

سیستمهای CAD/CAPP/CAE/CAM

این سیستم‌ها اساسا برای طراحی محصولات و تولید آنها استفاده می‌شود. با توسعه مدیریت داده‌های محصول جهت ایجاد یکپارچگی اطلاعات بین CAD /CAPP /CAE /CAM و نیز تبادل صحیح و سریع داده‌ها بین شرکت‌های یک زنجیره تامین، چرخه توسعه محصول سریعتر شده و هزینه نیز کاهش می‌یابد.

سیستمهای ERP/MRP II/JIT

این سیستم‌ها اساسا در کنترل تولید و موجودی مورد استفاده قرار می‌گیرند. البته دامنه ERP بسیار وسیع است و بر سفارشات، زمان بندیهای تولید، خرید مواد خام و موجودی محصولا ساخته شده نظارت دارد. در واقع ERP سعی دارد تا عملکرد همه واحدهای شرکت را در یک سیستم کامپیوتری یکپارچه نموده و نیازهای مختلف خاص هرواحد را پاسخ گوید. می‌توان گفت یک سیستم ERP کامل شامل مدیریت بازرگانی، تولید، فروش،بازاریابی، توزیع، حسابداری مالی، مدیریت منابع انسانی، مدیریت پروژه، مدیریت انبار، تعمیر و نگهداری و حمل‌ونقل می‌باشد.

مدیریت ارتباط با مشتری[9]

سیستم‌های مدیریت ارتباط با مشتری بسیاری از وظایف و فعالیت‌های مرتبط با سرویس دهی به مشتریان فعلی و جذب مشتریان جدید را خودکار می‌سازد. این سیستم‌ها به رد یابی الگوهای خرید و سابقه مشتریان پرداخته و با یکپارچه سازی داده‌های مرتبط به مشتریان با واحدهای فروش و سرویس‌دهی، امکان دسترسی سریعتر به این داده‌ها و در نتیجه پاسخگویی سریعتر و دقیقتر به درخواست‌های مشتریان را فراهم می‌آورد.

سیستم‌های خبره[10]

این سیستم‌ها به طور کلی برنامه‌هایی هستند که قادرند همانند انسان مسایل خاصی را استدلال کنند. این سیستم‌ها برای استدلال، از الگوهای منطقی خاصی استفاده می‌کنند که مشابه همان کاری است که انسان در زمان حل یک مسئله عمل می‌کند. در واقع همان طور که انسان برای حل یک مسئله، تعقل یا‌اندیشه می‌کند، سیستم‌های خبره نیز برای این کار به الگوها و راه و روش‌هایی متوسل می‌شوند که انسان برای آن‌ها مشخص کرده است، بنابراین چون از منطق بشری استفاده می‌کنند م یتوان گفت که تا حدودی همانند انسان فکر می‌کنند.

در مدیریت زنجیره تامین، تصمیم‌گیری یک مشکل فنی اجتناب ناپذیر است. کاربرد سیستم‌های خبره و هموشمند می‌تواند بطور موثری در حذف موانع بین جریان مواد و جریان اطلاعات و در نتیجه آن ارتقا اشتراک داده‌ها و بهبود همکاری بین بنگاه‌ها ایفای نقش نماید. بنابراین سیستم‌های خبره در تصمیم‌گیریهایی که حتی خود بشر در اتخاذ آنها عاجزند، مدیران را یاری می‌دهند.

تجارت الکترونیک[11]

تجارت الکترونیک شامل تبادل داده‌های الکترونیکی، ابزار‌های الکترونیکی پرداخت، سیستم‌های الکترونیکی سفارش، پست الکترونیکی، اینترنت، سیستم خبرنامه و اطلاعیه‌های الکترونیکی و... می‌باشد. در بحث مدیریت زنجیره تامین تجارت الکترونیک بطور کلی به دو نوع بین بنگاهی (B2B) و بنگاه – مصرف کننده (B2C) تقسیم می‌شود.



[1] Technology of Identification Codes

[2] Automatic Identification and Capture Date

[3] Barcoding

[4] Radio Frequency Identification (RFID)

[5] Electronic Data Interchange (EDI)

[6] Extensible Markup Language

[7] Point of Sale (POS)

[8] Electronic Automatic Ordering System (EAOS)

[9] Customer Relationship Management (CRM)

[10] Expert Systems

[11] E-Commerce



Gunasekaran, A and Ngai, E. (2004), "Information Systems in Supply Chain Integration and Management". European Journal of Operations Research, Vol. 159.

Zanjirani Farahani, Reza, Asgari, Nasrin and Davarzani, Hoda. Supply Chain and Logistics in National, International and Governmental Environment: Concepts and Models (Contributions to Management Science). Berlin : Springer, 2009.

درودچی, محمود و نیکمهر, نوید. "مطالعه اهمیت و کاربرد فناوری اطلاعات در مدیریت زنجیره تامین". تهران : 1386. چهارمین همایش ملی تجارت الکترونیک.

مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار
اعضاء: مجتبی سلیمانی سدهی، الناز میاندوآبچی، احسان بلندی‌فر، مهدی همتی، محسن شیخ‌سجادیه، ابوالفضل شفایی، حوریه امیدی
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar