لجستیک و زنجیره تامین
این وبلاگ اکنون یکی از مراجع اصلی مباحث لجستیک و زنجیره تامین در ایران است که تاثیرگذاری آن به لطف خدا و تلاش دست‌اندرکاران و پشتیبانی مخاطبان، بسیار زیاد بوده و اکنون در کنار ماهنامه لجستیک و زنجیره تامین یکی از مراجع اصلی درسی و آموزشی کشور شده است. این وبلاگ به طور تخصصی به مباحث حوزه لجستیک و مدیریت زنجیره تامین پرداخته و تلاش می کند موضوعات و مباحث روز مربوط را مطرح کرده و در اختیار دوستداران این حوزه قرار دهد.
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار - یکشنبه ۱۳٩٤/۱/٢۳

تهیه کننده: مجتبی سلیمانی سدهی, گروه پژوهشهای لجستیک و زنجیره تامین

با افزایش اقبال عمومی به مقوله‌های جهانی‌سازی و منبع‌یابی برون‌مرزی طی یکی دو دهه اخیر، موضوع مدیریت زنجیره‌های تامین جهانی به عنوان یک مبحث مهم برای خیلی از کسب‌وکارها مورد توجه قرار گرفته است. بدون شک، توسعه اینترنت و ارتباطات، پیدایش فناوری‌های جدید همچون GPS و RFID و کمک به امکان پیگیری و ردگیری مسیر و مکان کالا و محصولات در اقصی نقاط جهان، در کنار برداشته شدن موانع تجارت بین کشورها و حرکت اقتصاد کشورهای مختلف جهان به سمت جهانی شدن را باید سه عامل اصلی شکل‌گیری و رشد روزافزون زنجیره‌های تامین جهانی دانست. 



فشارهای بازار جهانی (همچون: رقابت کالاهای خارجی در بازارهای داخلی، رشد تقاضای محصولات خارجی، لزوم حضور در بازار کشورهای دیگر برای ادامه حیات اقتصادی)، فشارهای تکنولوژیکی (لزوم دستیابی به فناوری‌های نوین)، فاکتورهای هزینه‌ای (همچون: دسترسی به نیروی کار ماهرتر با قیمت پایین‌تر، دسترسی به تامین‌کنندگان ارزانتر و حرفه‌ای‌تر، مالیات‌ها و تعرفه‌های پایین‌تر) و فاکتورهای اقتصادی-سیاسی (مثل تعرفه‌های گمرکی، سهمیه‌بندی‌ها، مسایل زیست‌محیطی، حمایت از تولیدات داخلی) ضرورت توجه به زنجیره‌های تامین جهانی را مشخص می‌نمایند.

قابل توجه است که آثار و منافع زنجیره‌های تامین جهانی برای کشورهای در حال توسعه بسیار چشمگیر و غیر قابل انکار است. توسعه صادرات کشور از طریق پیوستن صنایع مختلف به زنجیره‌های تامین جهانی، دستیابی صنایع این کشورها به تکنولوژی‌ها و دانش روز، ارتقای استانداردهای محصولات تولیدی، آشنایی با بازارهای جهانی و ذائقه مشتریان جهانی، کمک به بهبود شاخصهای مهم اقتصادی (همچون اشتغال، بهبود مهارتهای نیروی انسانی، تنوع محصولات صادراتی)، هم‌پیوندی با کشورهای مختلف و اقتصاد جهانی و از سویی جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی و انتقال تکنولوژی به داخل، همه و همه از مزیت‌های پیوستن به زنجیره‌های تامین جهانی برای کشورهای در حال توسعه است.

اکنون پیوستن به زنجیره‌های تامین جهانی یکی از مهمترین راهبردهای توسعه صادرات کالا و خدمات با ارزش افزوده بالا (در مقابل خام‌فروشی) از سوی کشورهای در حال توسعه، به‌خصوص کشورهای آسیای شرق و جنوب شرقی، می‌باشد. این کشورها پیوستن موثر به زنجیره‌های تامین جهانی را با اتخاذ سیاستهای تجاری مناسب از جمله: کاهش تعرفه‌های تجاری و پیوستن به سازمان تجارت جهانی، هدفمند کردن نرخ تعرفه‌ها، رفع موانع و تشویق سرمایه‌گذاری خارجی، فراهم‌سازی شرایط برابر و رقابتی برای دسترسی با بازارهای داخلی، توسعه مناطق آزاد تجاری و توسعه زیرساختهای تولیدی و لجستیکی سرعت بخشیده‌اند.

روند تجارت جهانی در دو دهه اخیر نشان می‌دهد که همواره تجارت جهانی محصولات میانی و نیمه‌ساخته به‌طور قابل ملاحظه‌ای بیشتر از محصولات نهایی، مواد خام و کالاهای سرمایه‌ای بوده است (حدود 40 درصد از کل تجارت جهانی) که موید توسعه زنجیره‌های تامین جهانی می‌باشد. درحالیکه در اوایل دهه 1990 بیش از نیمی از تجارت محصولات میانی بین کشورهای توسعه یافته و تنها 10 درصد بین کشورهای در حال توسعه بود؛ اما در اواخر دهه 2000، کشورهای در حال توسعه در بیش از 60 درصد از تجارت محصولات میانی (که نشانگر حضور در زنجیره‌های تامین جهانی است) ایفای نقش کرده‌اند.

مدیریت زنجیره تامین جهانی نیز همچون شکل سنتی آن، یعنی مدیریت زنجیره تامین، به دنبال کاهش هزینه‌های تامین و تدارک و نیز کاهش ریسک‌های زنجیره تامین می‌باشد. اما مهمترین تفاوتی که مدیریت زنجیره تامین جهانی دارد گستردگی جهانی اعضای زنجیره تامین و پراکندگی اعضای مختلف یک زنجیره تامین در کشورهای مختلف می‌باشد. از همین‌رو، زنجیره‌های تامین جهانی علیرغم برخورداری از مزیت‌های فرامرزی شدن زنجیره‌های تامین (همچون: دسترسی به تامین‌کنندگان و پیمانکاران بیشتر و کاراتر با هزینه کمتر، دسترسی به بازارهای کشورهای دیگر و امکان نزدیک کردن مکان تولید به بازار مصرف نهایی، دسترسی به نیروی کار ارزان‌تر، امکان بهره‌مندی از تخفیف‌ها و تشویق‌های صادراتی، وارداتی و سرمایه‌گذاری خارجی) عموما با مسایل جدیدی روبرو می‌شوند که زنجیره‌های تامین سنتی (درون کشوری) کمتر به آنها گرفتار هستند.

درنظر گرفتن هزینه‌های مهمی همچون دستمزد کارگران، قیمت زمین و فضا، تعرفه‌ها و حقوق گمرکی، مالیات‌ها، انحصارها، مشوق‌ها/موانع سرمایه‌گذاری خارجی و مانند آن که در کشورهای مختلف متفاوت است کاملا ضروریست و براساس آنها باید هزینه‌های کل زنجیره تامین کمینه گردد. همچنین شرکت‌ها بایستی موضوع مهم نرخ تبدیل ارز را در زنجیره‌های تامین جهانی مورد توجه ویژه داشته باشند.

مسئله زمان یکی دیگر از موضوعات حایز اهمیت در مدیریت زنجیره‌های تامین جهانی می‌باشد. مدیریت زمان ارسال و تحویل محصولات در زنجیره‌های تامینی که اعضای آن در کشورهای مختلفی قرار دارند و زمان‌های عملیات مرزی (امور گمرکی) به عنوان یک مولفه مهم در کل زمان ارسال و تحویل وارد می‌شود بسیار مهم و در عین حال پیچیده است.

انتخاب تامین‌کنندگان مناسب و درنظر گرفتن استراتژی‌های برونسپاری کارآمد از دیگر پیچیدگی‌های مدیریت زنجیره‌های تامین جهانی در مقایسه با زنجیره‌های تامین سنتی است. امروزه با جهانی شدن زنجیره‌های تامین، امکان دسترسی به سازندگان پیمانکاری که به‌صورت حرفه‌ای و تخصصی به ساخت قطعات محصولات می‌پردازند فراهم شده است. قطعا دسترسی به تامین‌کنندگان و پیمانکاران دارای کلاس جهانی باعث شکل‌گیری رقابت مفید در بالادست زنجیره و در نتیجه منجر به افزایش کیفیت قطعات همراه با کاهش هزینه‌های تامین و تدارکات خواهد شد. در عین حال، عموما شاهد افزایش قدرت چانه‌زنی تامین‌کنندگان دارای کلاس جهانی با تولیدکنندگان بزرگی هستیم که به دنبال برونسپاری تولید برخی قطعات و حتی محصولات نهایی خود هستند. این دغدغه،امروزه به‌خصوص در صنایع الکترونیکی و به‌طور خاص صنعت موبایل و کامپیوتر بسیار مطرح می‌باشد.

مسایل لجستیکی به‌خصوص حمل‌ونقل گرچه در زنجیره‌های تامین سنتی نیز رکن مهمی در مدیریت زنجیره محسوب می‌شوند؛ اما توجه به آن در زنجیره‌های تامین جهانی کاملا استراتژیک است. انتخاب روش حمل‌ونقل مناسب و مهمتر شدن معیار زمان به‌جای هزینه در حمل‌ونقل بین‌المللی باعث پیچیده‌تر شدن تصمیمات لجستیکی در زنجیره‌های تامین جهانی است. همچنین حمل‌ونقل چندوجهی با تاکید بر حمل‌ونقل دریایی از مسایل مورد توجه در مدیریت زنجیره‌های تامین جهانی است که در مدیریت زنجیره‌های تامین درون‌مرزی کمتر مورد توجه هستند.

جهانی شدن زنجیره‌های تامین حتی در طراحی محصول نیز اثرگذار بوده و باعث مقبولیت یافتن رهیافت «طراحی برای لجستیک» برپایه اصل تفکیک تاخیریافته در طراحی محصولات شده است. چرا که یکی از مهمترین مزایای استفاده از این روش برای محصولات و کالاهای صادراتی است که امکان بهره‌گیری از مزایای تعرفه‌ها و حقوق گمرکی کالای نیمه‌تمام یا شکل نگرفته را که خیلی پایین‌تر از محصولات نهایی است را فراهم می‌سازد. بنابراین اجرای راهبرد «تفکیک تاخیریافته» و کامل کردن فرایند ساخت در یک مرکز توزیع محلی (که در کشور هدف واقع شده است) باعث کاهش هزینه‌های مربوط به تعرفه و حقوق گمرکی خواهد شد.

طراحی مناسب شبکه زنجیره تامین جهانی بسیار دشوارتر از زنجیره‌های تامین سنتی است؛ چرا که در طراحی شبکه‌های تامین جهانی باید فاکتورهایی همچون نرخ تعرفه‌ها، نرخ تبدیل ارز، ریسک‌های سرمایه‌گذاری خارجی، تفاوت‌های فرهنگی و مخاطرات سیاسی را نیز باید در کنار سایر فاکتورهای طراحی شبکه مدنظر قرار داد.

در کنار مسایل مورد اشاره فوق: بلایای طبیعی، ریسکهای ژئوپلیتیک، حملات تروریستی، نوسانات قیمت سوخت، نوسانات ارزی، تاخیرهای بندری، تغییرات بازار، عملکرد تامین‌کنندگان، دقت پیش‌بینی‌ها و سایر مسایل اجرایی جزو مهمترین مسایلی هستند که در مدیریت یک زنجیره تامین جهانی باید مورد توجه باشند. به‌طور کلی باید اذعان کرد که وقتی یک مولفه بین‌المللی به یک زنجیره تامین افزوده می‌شود قطعا شاهد سطح وسیعی از پیچیدگی‌ها در فرایندهای آن زنجیره تامین نسبت به قبل خواهیم بود.

منتشر شده در سرمقاله ماهنامه لجستیک و زنجیره تامین (شماره 33-آذر 93)

مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار
اعضاء: مجتبی سلیمانی سدهی، الناز میاندوآبچی، احسان بلندی‌فر، مهدی همتی، محسن شیخ‌سجادیه، ابوالفضل شفایی، حوریه امیدی
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar