لجستیک و زنجیره تامین
این وبلاگ اکنون یکی از مراجع اصلی مباحث لجستیک و زنجیره تامین در ایران است که تاثیرگذاری آن به لطف خدا و تلاش دست‌اندرکاران و پشتیبانی مخاطبان، بسیار زیاد بوده و اکنون در کنار ماهنامه لجستیک و زنجیره تامین یکی از مراجع اصلی درسی و آموزشی کشور شده است. این وبلاگ به طور تخصصی به مباحث حوزه لجستیک و مدیریت زنجیره تامین پرداخته و تلاش می کند موضوعات و مباحث روز مربوط را مطرح کرده و در اختیار دوستداران این حوزه قرار دهد.
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار - شنبه ۱۳٩۳/۱٠/۱۳

تهیه کننده: الناز میاندوآبچی, گروه پژوهشهای لجستیک و زنجیره تامین

مدل نقشه­ راه زنجیره تامین یا Supply Chain Roadmap یک رویکرد سیستماتیک جدید برای نگاشت، ارزیابی و بازنگری استراتژی زنجیره تامین برای حصول اطمینان از انطباق آن با جهت‌گیری شرکت در خصوص موقعیت رقابتی است که در سال 2013 و توسط دیوید هرنان پرز ارائه شد. در همان سال، مقاله‌ای در مورد این مدل در فصلنامه انجمن جهانی CSCMP چاپ شد که به دلیل اجرایی و کاربردی بودنش تبدیل به یکی از پرمخاطب­ترین مقالاتی گشت که تاکنون در این نشریه چاپ شده است. در همین راستا، در این یادداشت به معرفی این روش پرداخته شده است.



کلیات

این روش برمبنای مهمترین و شناخته‌شده ترین تئوری­ها و تجربیات عملی در حوزه استراتژی­های زنجیره­های تامین بنا شده است. مهمترین ویژگی این روش، امکان استخراج مشخصه­های زنجیره تامین براساس 42 عامل است که همگی در یک قالب نموداری تحت عنوان "نقشه" قابل نمایش هستند. این کار را می‌توان نگاشت ویژگی­های زنجیره تامین نیز نامید. پس از نگاشت زنجیره تامین فعلی، نقشه بدست آمده با "6 الگوی اصلی زنجیره تامین" مقایسه می‌شود. این مقایسه شکاف­های زنجیره تامین را آشکار نموده و مناسب­ترین الگو برای آن را مشخص می‌کند.

 

شکل 1- نقشه زنجیره تامین

شش الگوی اصلی زنجیره تامین

این شش الگو یا مدل براساس انواع رویکردهای زنجیره تامین، به زنجیره­های تامین مبتنی بر کارایی و پاسخگویی تقسیم می­شوند.

الف) زنجیره­ های تامین مبتنی بر کارایی

زنجیره تامین کارامد

این مدل مناسب صنایعی است که با رقابت شدید در بازار مواجه بوده و به دلیل کم بودن تفاوت در کالاها، رقابت عملاً بر سر قیمت محصولات و برآورده­سازی کامل سفارشات است. این بازارها با پیک­های مکرر تقاضاها مواجه هستند و در نتیجه روش بازپرسازی مداوم جوابگو نبوده و تولید باید براساس نیازمندی­های فروش یعنی رویکرد تولید برای تقاضا[1] برنامه­ریزی شود. این مدل بسیار مناسب صنایع کالاهایی مانند سیمان و فولاد است.

زنجیره تامین سریع

این مدل مناسب شرکت­هایی است که کالاهای با چرخه عمر کوتاه را تولید می­کنند. از دید مشتری، مهمترین تفاوت میان رقبا، قابلیت بروزآوری پورتفولیو و تنوع محصولات بر اساس آخرین روندها و مدهاست. بنابراین رقابت اصلی بر سر توسعه مداوم محصولات جدید با قیمت مناسب است. مسئله مهم در اینجا، پایین نگهداشتن هزینه بازاررسانی محصولات است. شرکت­هایی که به صورت فروش کاتالوگی فعالیت می­کنند مهمترین کسب­وکارهای منطبق بر این مدل هستند.

زنجیره تامین جریان پیوسته

مهمترین شاخصه این زنجیره­های تامین، ثبات در تولید و تقاضاست و در آنها فرآیندها طوری برنامه­ریزی می­شوند که جریان پایدار و پیوسته اطلاعات و محصولات را ایجاد کنند. این مدل برای زنجیره­های تامین در اوج بلوغ با مشتریان ثابت و مشخص است که تغییرات چندانی نمی­کنند. در نتیجه بارکاری تولید می­تواند تقاضا را از طریق بازپرسازی پیوسته و با رویکرد تولید برای ذخیره­سازی[2] برآورده کند. این مدل برای صنایع محصولات با چرخه عمر کوتاه مانند محصولات لبنی و نان و همچنین کالاهای واسطه­ای مانند قطعات مونتاژی تولید شده توسط OEMها مناسبت است.

ب) زنجیره­ های تامین مبتنی بر پاسخگویی

زنجیره تامین چابک

این نوع زنجیره، برای شرکت­هایی که محصولاتی را با مشخصات ویژه برای هر مشتری تولید می­کنند کاربرد دارد. به دلیل غیرقابل پیش­بینی بودن تقاضا، رویکرد تولید برای سفارش بکار گرفته می­شود. بنابراین مهمترین عامل رقابت، چابکی یعنی قابلیت برآورده­سازی تقاضا در مقادیر بیشتر از پیش­بینی مشتری یا در لید تایم کوتاه­تر است. این مدل در مورد صنایع بسته­بندی، مواد شیمیایی خاص، خدمات ماشین­کاری فلزات و مانند آنها کاربرد دارد. 

زنجیره تامین با پیکربندی سفارشی

در این نوع زنجیره تامین، درجات بالایی از ارتباط بین هزینه سرمایه، هزینه کل و پیکربندی­های متعدد از محصول نهایی روی پلتفرم ثابت است. پیکربندی طبق نیاز مشتری و در مرحله مونتاژ، مخلوط کردن، بسته­بندی، چاپ و غیره پیش­بینی تقاضا معمولاً مشکل بوده و رویکرد پیکربندی مبتنی بر سفارش بکارگرفته می­شود. صنایع کامپیوتر و وسایل نقلیه از این مدل پیروی می­کنند.

زنجیره تامین انعطاف پذیر

این زنجیره تامین مناسب شرکت­هایی است که باید تقاضاهای غیرقابل پیش­بینی را برآورده کنند و با نوسان­های شدید در تقاضا مواجه می­شوند. ویژگی این زنجیره، قابلیت سازگاری یعنی قابلیت آن در پیکربندی مجدد فرآیندهای داخلی برای برآورده کردن نیاز خاص مشتری است. در اینجا سرعت عمل و قابلیت ارائه راه حل یا محصول مورد انتظار برای مشتری در درجه اول اهمیت است. صنایع فلزکاری و ماشین­کاری یا تولید قطعات یدکی برای مشتریان صنعتی از این نوع زنجیره تامین هستند.

سناریوهای مختلف جهت کاربرد روش

یکی از ویژگی‌های این روش، مبتنی بودن آن بر سناریوهای استراتژی برای انواع کسب‌وکارهاست. برای این منظور چهار نوع سناریور تعریف شده است:

  • "تحلیل کسب‌وکار جدید"، جهت توسعه استراتژی برای کسب‌وکارهای جدید، بر مبنای طرح تجاری کسب‌وکار و مدل‌های عمومی زنجیره تامین.
  • "خود ارزیابی زنجیره تامین برای کسب‌وکار جاری"، جهت تحلیل شکاف‌های بین استراتژی زنجیره تامین و استراتژی کسب‌وکار موجود، برمبنای مدل‌های عمومی زنجیره تامین.
  • "الگوبرداری برای کسب‌وکار جاری"، جهت درک استراتژی رقباء و ضعف‌های آنها در این زمینه که می‌تواند به عنوان فرصت برای زنجیره تامین مد نظر تلقی شود.
  • "تحلیل اگر- آنگاه"، جهت ایجاد آمادگی برای واکنش در برابر موقعیت‌های فرضی که ممکن است در کسب‌وکار ایجاد شوند.

مراحل پیاده سازی روش

برای پیاده‌سازی این روش یک فرآیند سه مرحله‌ای (شکل 2) تعریف شده است.

گام اول- ارزیابی زنجیره تامین

پیش از انجام ارزیابی، نیاز است محدوده ارزیابی مشخص شود. این محدوده شامل تعیین سناریوی ارزیابی و نیز محدوده کسب‌وکار زنجیره (جغرافیا، نوع محصول، گروه‌های مشتریان و ...) می‌شود. مرحله بعدی، انجام ارزیابی است که شامل اقداماتی چون بدست اخذ دیدگاه‌های جمعی، اخذ دیدگاه‌های انفرادی،‌ ایجاد زبان مشترک در مورد کلمات و مفاهیم می‌شود. برای این منظور، از 3 پرسشنامه از قبل طراحی شده در حوزه‌های زیر استفاده می‌شود:

  • چارچوب زنجیره تامین (از جنبه بازار و مشتریان، فرآیندهای تولید، تامین‌کنندگان به همراه زیربخش‌ها
  • پروفایل زنجیره تامین (شامل بخش‌های محصول، خدمات، فرآیندها، تامین به همراه زیربخش‌ها)
  • مزیت رقابتی زنجیره در بازار (شامل شاخص‌های مختلف برای خدمت و محصول به همراه زیربخش‌ها)

گام دوم- نگاشت زنجیره تامین

هدف این گام، کمک به ایجاد درک مناسبی از سناریوی زنجیره تامین، از طریق به صورت ترسیم نموداری آن است. بدین ترتیب موضوعاتی که ممکن است در مرحله ارزیابی آشکار نشده بودند در این مرحله مشخص می‌شوند.

گام سوم –تدوین نقشه راه زنجیره تامین

در این مرحله دو نوع اقدام صورت می­گیرد؛ تحلیل شکاف و تدوین نقشه راه زنجیره تامین. تحلیل شکاف سعی دارد رفتار حاکم بر زنجیره تامین و شکاف‌های موجود را بررسی کند. در این مرحله مشخص می‌شود که آیا این شکاف‌ها ناشی از مزیت رقابتی نسبت به رقباست یا ناشی از یک ضعف یا مشکل در زنجیره تامین ناشی می‌شود. برای این منظور، ابزار (مدل مفهومی) توسعه داده شده است. این مدل امکان بررسی زنجیره تامین در حوزه‌های مختلفی چون چارچوب زنجیره تامین، ارزش ایجاد شده (مزیت رقابتی)، پروفایل خدمات و محصولات، تامین و نظیر آنها را طبق تقسیم‌بندی‌ها و درجه‌بندی‌های صورت گرفته برای وضعیت و عملکرد در هر حوزه فراهم می‌کند. در نهایت نقشه مطلوب زنجیره تامین و اصلاحات و تغییرات مورد نیاز در زنجیره مشخص می­شوند.

 

شکل 2- مراحل پیاده‌سازی روش

  

منتشر شده در ماهنامه لجستیک و زنجیره تامین (شماره 30-شهریور 93)



[1] Make to forecast

[2] Make to Stock

مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار
اعضاء: مجتبی سلیمانی سدهی، الناز میاندوآبچی، احسان بلندی‌فر، مهدی همتی، محسن شیخ‌سجادیه، ابوالفضل شفایی، حوریه امیدی
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar