لجستیک و زنجیره تامین
این وبلاگ اکنون یکی از مراجع اصلی مباحث لجستیک و زنجیره تامین در ایران است که تاثیرگذاری آن به لطف خدا و تلاش دست‌اندرکاران و پشتیبانی مخاطبان، بسیار زیاد بوده و اکنون در کنار ماهنامه لجستیک و زنجیره تامین یکی از مراجع اصلی درسی و آموزشی کشور شده است. این وبلاگ به طور تخصصی به مباحث حوزه لجستیک و مدیریت زنجیره تامین پرداخته و تلاش می کند موضوعات و مباحث روز مربوط را مطرح کرده و در اختیار دوستداران این حوزه قرار دهد.
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار - دوشنبه ۱۳٩٠/۸/٢۳

تهیه کننده: مجتبی سلیمانی سدهی, گروه پژوهشهای لجستیک و زنجیره تامین

آنچه که این روزها به‌عنوان یکی از مهمترین برنامه‌های کلیدی وزارت بازرگانی مطرح بوده و دنبال می‌شود برنامه «آمایش تجاری» است. در زمان حاضر، آمایش تجاری به یک نیاز مهم در کشور تبدیل شده و بایسته است در مورد این موضوع راهبردی که سالها مورد غفلت بوده، توجه جدی صورت گیرد. تجارت را باید موتور محرکه بخش تولید دانست و بر همین اساس، جهت بهره‌گیری از ارزش افزوده در بخش تولید و تجارت کشور باید به آمایش تجاری پرداخت. در این نوشتار به‌دنبال آنیم تا تعریف شفافی از این مفهوم ارایه شده و مشخص شود که به‌واقع آمایش تجاری به دنبال چیست و تفاوت آن با آمایش سرزمین چه می‌باشد؟


کلمه "آمایش" در اصل از مصدر آمائیدن و آمودن ناشی می­شود که در فرهنگ لغات، مترادف با آراستن، مهیا کردن، آماده کردن و آباد نمودن معنی شده است. آمایش فرآیندی است که زیبندگی هر نوع استفاده­ای را برای هر بخشی از سرزمین با توجه به قابلیت­های آن نشان می­دهد.

آمایش را بسته به نوع آمایش و نیز فضای آمایشی می‌توان به شکلهای مختلفی دنبال کرد. فضای آمایشی می‌تواند در سطوح ملی، منطقه‌ای، استانی و شهری مدنظر قرار گیرد؛ ضمن اینکه انواع آمایش می‌تواند یکی از شکلهای آمایش سرزمینی، آمایش جمعیتی، آمایش کشاورزی، آمایش صنعتی و آمایش تجاری باشد.

آنچه که تاکنون بیشتر از آمایش شنیده‌ایم و به‌کار بسته‌ایم «آمایش سرزمین» بوده است. مفهوم آمایش سرزمین یا برنامه­ریزی فضایی (spatial planning) بومی کشورهای انگلیسی زبان نبوده و از معادل­های موجود در زبان فرانسه و آلمانی ناشی می­شود. عبارت برنامه­ریزی فضائی یا آمایش سرزمین برای اولین بار توسط وزیر اسبق بازسازی و مسکن فرانسه، کلودیوس پتی در سال 1949 میلادی به کاربرده شد. آمایش سرزمین در پی ایجاد تعادل توسعه بین نواحی، استفاده از منابع برای توسعه، توزیع عادلانه درآمد و فعالیت­ها بین نواحی مختلف و تاکید بر توسعه منابع و نواحی عقب افتاده و حاشیه­ای و توسعه هماهنگ قطب­های توسعه و مراکز رشد است.

اما در آمایش تجاری، همانگونه که از عنوان آن برمی‌آید تجارت مبنای آمایش است. آمایش تجاری عبارتست از: گسترش و بهره‌برداری بهینه از زیرساختها و امکانات تجاری کشور جهت رسیدن به شکوفایی لازم در امر تجارت و بازرگانی. آمایش تجاری قادر است ظرفیتهای صنعتی، کشاورزی و خدماتی کشور را از بالقوه به بالفعل تبدیل کند. آمایش تجاری، مسیر کامل تجارت خارجی و داخلی شامل تسهیل در تامین منابع و مواد موردنیاز تولید و مصرف کشور، به تحرک درآوردن تولید، ساماندهی توزیع و مدیریت صادرات و واردات را هموار می‌کند.

سؤال اساسی که همیشه برای دولت‌ها مطرح بوده اینست که چه زیرساختهایی باید ایجاد، تقویت، تکمیل و یکپارچه شود و مدیریت و بهره برداری از آنها به چه طریقی انجام گیرد تا فرایند تجارت کالاها بصورت روان و با صرف حداقل هزینه و زمان انجام پذیرد تا نه تنها تولیدکننده داخلی از مزایای حداکثری تولید و تجارت محصولات خود، چه در داخل کشور و چه با دیگر کشورها برخوردار شود، بلکه تولیدکنندگان خارجی نیز راغب استفاده از امکانات لجستیکی و تجاری آن کشور شده و از آن بعنوان یک مرکز واسطه ترانزیتی (هاب) برای کالاهای صادراتی خود استفاده کنند. این سؤال درواقع اهداف اصلی آمایش تجاری را بیان کرده و مشخص می‌کند که در آمایش تجاری به‌دنبال چه هستیم.

اما سؤال و ابهام اصلی که برای اکثر محققین و دست‌اندرکاران مطرح می‌باشد این است که تفاوت اصلی بین آمایش تجاری با آمایش سرزمین چیست؟

باتوجه به توضیحات فوق، آمایش تجاری برخلاف آمایش سرزمین در هدف اصلی خود به‌دنبال استفاده بهینه از ظرفیتهای سرزمینی و ناحیه‌ای نمی‌باشد؛ بلکه هدف اصلی آن استفاده بهینه از ظرفیتها و زیرساختهای تجاری کشور و به‌خدمت گرفتن مناسب ظرفیتهای صنعتی، کشاورزی و طبیعی درجهت توسعه و بهبود تجارت کشور می‌باشد. بنابراین آنچه که در آمایش تجاری کشور پایه و مبناست، ظرفیتهای تجاری کشور/منطقه و زیرساختهای تجاری آن است. به‌عبارتی، آمایش تجاری بایستی برمبنای ظرفیتهای تجاری انجام پذیرد نه ملاحظات سرزمینی و ناحیه‌ای. هرچند که این دو منافاتی بایکدیگر نداشته بلکه پوشش‌دهنده یکدیگر نیز هستند. با این وجود، در آمایش تجاری، ظرفیتهای تجاری کشور/منطقه مبنای تعیین وضع مطلوب آمایش است؛ حال آنکه در آمایش سرزمین، ملاحظات سرزمینی و ناحیه‌ای پایه و اساس تعیین آمایش مطلوب است.

با قایل شدن این تمایز اصلی بین آمایش تجاری با آمایش سرزمین می‌توان به‌خوبی درک کرد که آمایش تجاری بایستی از چه نقطه‌ای آغاز شود. در آمایش تجاری، بایستی زیرساختهای تجاری کشور و راهبرد توسعه این زیرساختها را شناخت و طراحی کرد. به‌منظور تدوین راهبرد توسعه زیرساختهای کشور نیز بایستی ظرفیتهای تجاری کشور مورد تحلیل و بررسی قرار گیرد. در همین راستا، تجارت کشور را می‌توان در دو حوزه کلی مورد بررسی قرار داد که توسعه تجارت در هریک از این دو حوزه، ممکن است نیازمند زیرساختهای تجاری خاص خود و نیز تدابیر و شرایط منحصر به آن حوزه باشد:

  • تجارت خارجی، منظور آن بخش از تجارت است که خارج از مرزهای ایران صورت می‌گیرد. تجارت خارجی را می‌توان از دو منظر بررسی و تحلیل کرد: (1) تجارت بین‌المللی، منظور تجارتی است که بین کشورهای مختلف دنیا (به‌خصوص در منطقه خاورمیانه) وجود دارد و سهمی که ایران می‌تواند در آن تجارت، به‌عنوان مسیر تجارت (ترانزیت) یا مرکز تجارت (هاب تجاری) داشته باشد؛ (2) واردات و صادرات، منظور بخشی از تجارت خارجی است که یک‌طرف آن (چه به عنوان مبدا و چه به عنوان مقصد) کشور ایران است و طرف دیگر آن یک کشور خارجی می‌باشد.
  • تجارت داخلی، منظور از تجارت داخلی، تجارت کالا و خدماتی است که در داخل مرزهای کشور صورت می‌گیرد. تجارت داخلی نیز از دو منظر قابل بررسی و تحلیل است: (1) تجارت کالا و خدماتی که یک سوی آن در داخل کشور است و طرف دیگر آن مبادی ورودی و خروجی کشور (کالاها و خدمات صادراتی و وارداتی) (2) تجارت کالا و خدماتی که در داخل کشور تولید شده و به مصرف داخلی نیز می‌رسد.

در پایان باید اذعان داشت که آنچه آمایش تجاری و سرمایه‌گذاری بر توسعه و بهبود زیرساختهای تجاری، در سطح کلان دنبال می‌کند عبارتند از:

  • توسعه تجارت کشور؛
  • رشد و شکوفایی اقتصادی؛
  • پایداری اقتصادی؛
  • ایجاد اشتغال مولد و پایدار؛
  • سرمایه‌گذاری پایدار و زیربنایی؛
  • استفاده بهینه از ظرفیتهای کشور؛
  • توسعه فضای رقابتی و فراهم‌سازی شرایط مناسب برای تولید؛

 

مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار
اعضاء: مجتبی سلیمانی سدهی، الناز میاندوآبچی، احسان بلندی‌فر، مهدی همتی، محسن شیخ‌سجادیه، ابوالفضل شفایی، حوریه امیدی
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar