لجستیک و زنجیره تامین
این وبلاگ اکنون یکی از مراجع اصلی مباحث لجستیک و زنجیره تامین در ایران است که تاثیرگذاری آن به لطف خدا و تلاش دست‌اندرکاران و پشتیبانی مخاطبان، بسیار زیاد بوده و اکنون در کنار ماهنامه لجستیک و زنجیره تامین یکی از مراجع اصلی درسی و آموزشی کشور شده است. این وبلاگ به طور تخصصی به مباحث حوزه لجستیک و مدیریت زنجیره تامین پرداخته و تلاش می کند موضوعات و مباحث روز مربوط را مطرح کرده و در اختیار دوستداران این حوزه قرار دهد.
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار - سه‌شنبه ۱۳٩۳/٧/۱٥

تهیه کننده: الناز میاندوآبچی, گروه پژوهشهای لجستیک و زنجیره تامین

تجارت خارجی یکی از ارکان مهم اقتصادی هر کشوری است. آنچه که عموماً از توسعه تجارت خارجی به ذهن متبادر می ­شود، افزایش حجم و ارزش صادرات غیرنفتی و البته مدیریت واردات کالا به کشور است. اما سیاست­های توسعه تجارت در ابعاد فوق به تنهایی نمی­ تواند در تحقق اهداف مورد نظر موثر واقع شود. در واقع بر اساس مطالعات جهانی، ناکارآمدی مبادلات تجاری در کشورهای در حال توسعه خود مانع بزرگی بر سر راه جهانی شدن آنهاست. برای تحقق یک مبادله تجاری، عوامل متعددی باید به درستی و به طور مطلوب عمل کنند. این عوامل طیف وسیعی از مولفه ­هایی چون تشریفات و رویه­ های صادرات و واردات، خدمات تجاری اعم از حمل ­و نقل، بانک، بیمه، زیرساخت­های فناوری اطلاعات، زیرساخت­های حمل­ و نقل و لجستیک، گمرکات و نظیر آن را در بر می ­گیرند. ناکارآمدی در هر یک از عوامل فوق می­ تواند به طور مستقیم در زمان و هزینه انجام تجارت تاثیرگذار باشد. 


به منظور رفع موانع موجود بر سر راه کارآمدی مبادلات تجاری،‌ مبحثی تحت عنوان تسهیل تجارت و حمل­ و نقل بین ­الملل توسط سازمان­های بین ­المللی معرفی شده است. این موضوع به نوعی تمامی اقدامات و برنامه ­ریزی­ هایی را که برای کاهش هزینه و افزایش سرعت مبادلات تجاری مورد نیاز هستند در بر می­ گیرد. اگر چه تسهیل حمل­ و نقل خود جزوی از تسهیل تجارت محسوب می ­شود، اما به جهت اهمیت فوق العاده و ماهیت مستقل آن‌ اغلب هم سطح تسهیل تجارت در نظر گرفته می ­شود.

در واقع یکی از عوامل موفقیت تجارت خارجی، وجود زنجیره ­های کارآمدی از عملیات و زیرساخت­های لجستیک و حمل ­و نقل از مبدا تا مقصد است. این زنجیره ­ها شامل مولفه­ هایی هستند که در هماهنگی با یکدیگر، جریان کالا را از نقطه مبدا به مقصد ممکن می­ سازند. یک گروه از این مولفه ­ها زیرساخت­های حمل ­و نقل و لجستیک اعم از شبکه­ های جاده­ ای، ریلی،‌ هوایی و دریایی و پایانه ­های اتصال دهنده آنها با یکدیگر هستند. گروه مهم دیگر هاب­های لجستیکی به عنوان مکان­هایی برای دریافت،‌ ذخیره­سازی، ادغام و ارسال کالا و در کنار آن ارائه انواع خدمات لجستیکی پیشرفته هستند.

زیرساخت­ها با وجود خدمات حمل­ و نقل و لجستیک کامل می ­شوند که طیف وسیعی از خدمات حمل ­و نقل جاده ­ای، ریلی،‌ دریایی،‌ هوایی، فورواردری، انبارداری،‌ خدمات لجستیک طرف سوم، خدمات ارزش افزوده لجستیکی و نظایر آن را شامل می­ شوند. ارائه خدمات توسط کسب ­و کارهای مرتبط با حمل ­و نقل و لجستیک از طریق زیرساخت­های فوق،‌ به واسطه وجود قوانین و رویه ­های مناسب و کارآمد ممکن می­شود. لذا قوانین و رویه­ های ارائه خدمات حمل­ و نقل و لجستیک، انجام عملیات مرتبط در زیرساخت­ها، بیمه ­های مرتبط و غیره را نیز می ­توان به عنوان گروه سوم مولفه ­ها در نظر گرفت.

برای ایجاد زنجیره­ های کارآمدی که در سطور فوق به آن اشاره شد، لازم است که کلیه مولفه ­های تشکیل­ دهنده آن بطور هماهنگ توسعه یافته و موانع موجود در آنها رفع شود. در این راستا دو مسئله اساسی باید در نظر گرفته شود. در وهله اول برخورداری از تمامی زیرساخت­ها و خدمات پیشرفته مورد نیاز مد نظر است. در وهله دوم یکپارچه و هماهنگ شدن زیرساخت­ها، خدمات و قوانین و رویه ­ها با یکدیگر برای کاهش هزینه­ و زمان عملیات لجستیک و زنجیره تامین و رفع گلوگاه­های موجود مطرح می­ شود.

نگاهی به وضعیت کشورمان در حوزه لجستیک و حمل­ونقل برای تجارت خارجی، این مسئله را آشکار می­کند که اصولاً برخی مولفه­ های مهم و حیاتی مرتبط با این موضوع در کشور تقریباً غایب هستند. پایانه ­های حمل ­و نقل ترکیبی برای انتقال کالا بین شبکه ­های جاده­ ای،‌ ریلی،‌ دریایی و هوایی که بتوانند دو یا بیشتر این شبکه­ ها را به یکدیگر متصل کنند تقریباً وجود ندارند. از طرف دیگر هنوز هیچ هاب لجستیکی در کشور توسعه نیافته است. هاب­های لجستیکی بسته به نوع و سطح جغرافیایی ارائه خدمات خود در انواع مختلف طبقه­ بندی می ­شوند که البته حتماً باید پایانه حمل­ونقل ترکیبی را به عنوان جزوی از ساختار خود داشته باشند. در این رابطه بنادر خشک،‌ مراکز لجستیکی بین ­المللی و شهر لجستیک مهمترین هاب­های لجستیکی با قابلیت ارائه خدمات در سطح بین­ المللی هستند. تلاش برای ایجاد اولین بندر خشک کشور در ایستگاه آپرین در نزدیکی تهران دهه ­هاست که به نتیجه نرسیده و علیرغم تامین برخی زیرساخت­ها موانع جدی در راه­ اندازی آن وجود دارد. ایجاد سایر هاب­های لجستیکی اگر چه در برنامه پنجم توسعه مد نظر قرار گرفت اما اقدام جدی برای تحقق آن صورت نگرفت. لازمه بکارگیری پایانه ­های ترکیبی و هاب­های لجستیکی وجود خدمات حمل­ونقل چندوجهی و خدمات لجستیک طرف سوم است. ضوابط فعالیت این نوع کسب­ و کارها و ارائه خدمات مرتبط در کشور ما وجود نداشته و در نتیجه این خدمات در کشور هنوز رسماً تعریف نشده­ اند.

یکی از دلایل عمده عدم توسعه این مولفه ­ها در کشور را شاید بتوان ماهیت چندبخشی اغلب آنها دانست که در شاید حوزه وظایف و ماموریت­های یک نهاد مشخص نمی­ گنجند. در اغلب این مولفه­ ها وزارت راه ­و شهرسازی، وزارت صنعت، معدن و تجارت، گمرک ج.ا.ا و سایر دستگاه­های دولتی به عنوان نهادهای دخیل در این موضوعات مطرح هستند. تفاوت و گاه تضاد در دیدگاه­های دستگاه­های دخیل می ­تواند مانع بزرگی برای توسعه مولفه­ های حمل­ و نقل و لجستیک در تجارت بین ­المللی و حتی داخلی باشد. بعنوان مثال بنادر خشک مناطقی برای انتقال مستقیم محموله ­ها از بنادر و انجام کلیه عملیات بندری از جمله گمرک هستند و یکی از موانع ایجاد بندر خشک آپرین مشکلات هماهنگی و حضور گمرک در این مرکز بوده است.

سازمان­های بین­ المللی با درک ضرورت هماهنگی بین­ نهادی، تسهیل تجارت بین­المللی و البته تسهیل حمل ­و نقل را موضوعی می ­دانند که باید با همکاری کلیه بخش­های دولتی دخیل و نمایندگان بخش خصوصی اجرایی شود. در این رابطه، ایجاد نهادهای هماهنگی تحت عنوان "ارگان­های ملی تسهیل تجارت"، "بدنه ­های ملی تسهیل تجارت" و "کمیته ملی تسهیل تجارت و حمل­ونقل" توسط سازمان­هایی چون UN/CEFACT، UNCTAD و UNESCAP مورد تاکید قرار گرفته است. این نهادها به عنوان محلی برای بحث، تبادل آرا، رفع تضادهای دیدگاه و اجماع در مورد موضوعات تسهیل تجارت و حمل­ و نقل بین ­الملل عمل می ­کنند. در کشور ما نیز ایجاد نهادی تحت عنوان کمیته ملی تسهیل و تجارت بین ­الملل شاید بتواند بستر مناسبی را برای هماهنگی بین دستگاه­های دولتی و بین دولت و بخش خصوصی در این زمینه فراهم کند. 

مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار
اعضاء: مجتبی سلیمانی سدهی، الناز میاندوآبچی، احسان بلندی‌فر، مهدی همتی، محسن شیخ‌سجادیه، ابوالفضل شفایی، حوریه امیدی
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar