لجستیک و زنجیره تامین
این وبلاگ اکنون یکی از مراجع اصلی مباحث لجستیک و زنجیره تامین در ایران است که تاثیرگذاری آن به لطف خدا و تلاش دست‌اندرکاران و پشتیبانی مخاطبان، بسیار زیاد بوده و اکنون در کنار ماهنامه لجستیک و زنجیره تامین یکی از مراجع اصلی درسی و آموزشی کشور شده است. این وبلاگ به طور تخصصی به مباحث حوزه لجستیک و مدیریت زنجیره تامین پرداخته و تلاش می کند موضوعات و مباحث روز مربوط را مطرح کرده و در اختیار دوستداران این حوزه قرار دهد.
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار - شنبه ۱۳٩۳/٦/۸

تهیه کننده: الناز میاندوآبچی, گروه پژوهشهای لجستیک و زنجیره تامین

تجارت بین ­المللی یکی از محورهای اقتصاد هر کشوری است که به واسطه مبادلات تجاری تحقق می­ یابد. تجارت بین­ المللی را می­ توان شامل حوزه تجارت خارجی به معنای واردات- صادرات و حوزه ترانزیت و ترانشیپ و امثال آن در نظر گرفت. روان ­بودن، هزینه ­بر نبودن و زما­ن­بر نبودن مراحل عملیاتی مبادلات تجاری در دو حوزه فوق یکی از مسائلی است که هم بر رقابت­ پذیری کشور در بازارهای جهانی و هم بر جایگاه آن در شبکه تجارت جهانی تاثیرگذار است. بنابراین یکی از مهمترین وظایف دولت­ها در راستای توسعه تجارت خارجی، اتخاذ اقدامات و سیاست­های لازم جهت تامین هر چه بیشتر هدف فوق است که سازمان­های بین­ المللی آن را تسهیل تجارت و حمل­ ونقل می­ نامند. اما مسئله مهمی که در این میان وجود دارد، این است که موضوعات اثرگذار بر کارایی مبادلات تجاری را نمی­ توان به تمامی در حیطه وظایف یک دستگاه مشخص دانست. به عبارت دیگر تسهیل تجارت و حمل ­ونقل موضوعی است که در وظایف و ماموریت­های دستگاه­های مختلف پراکنده شده است. این بدان جهت است که مبادله تجاری نیازمند ترکیبی از انواع زیرساخت­های سخت و نرم، خدمات تجاری و رویه­ ها و قوانین است که حوزه ­های مختلفی اعم از حمل­ ونقل و لجستیک، گمرک،‌ مالی و بیمه، تشریفات قانونی واردات و صادرات، تشریفات ترانزیت و ترخیص گمرکی و مانند آن را در برمی­ گیرند. 



در طی 40 سالی که از عمر موضوع تسهیل تجارت و حمل ­ونقل می­ گذرد، نهادهای بین­ المللی پیشنهادات مختلفی را برای ایجاد نهادهای هماهنگی­ کننده بین بخش­های مختلف دولت و بین دولت و بخش خصوصی مطرح نموده و پروژه ­هایی را در کشورهای مختلف اجرا نموده ­اند. آنچه که بیش از همه مورد توجه این سازمان­ها بوده عدم تعدد این نهادها و همپوشانی بین آنهاست، بگونه­ای که پیشنهادات آنها شامل غالباً شامل ایجاد یک کمیته واحد در سطح ملی می­ شود.

در کشور ما نهادهای هماهنگی­ کننده متعددی برای موضوعاتی مرتبط با تسهیل تجارت وجود دارند. اولین نهاد کارگروه ساماندهی، هماهنگی و توسعه و تشویق امر خدمات عبور کالا از کشور (ترانزیت) است که در سال 1388 و در سطح وزیران هیئت دولت تشکیل شد. برای این کارگروه در تصویب­ نامه مربوطه هیچ شرح وظیفه ­ای پیش­ بینی نشده و مصوبات آن مسائل متنوعی را در حوزه ترانزیت را در برمی­ گیرند.

دومین نهاد کمیته تسهیل الکترونیکی تجارت فرامرزی است که در سال 1389 تشکیل شده و موضوعات حوزه فناوری اطلاعات و پنجره واحد تجاری را مد نظر قرار داده است. با توجه به شواهد و قراین، این کمیته طی یکی دو سال اخیر فعالیت قابل توجهی نداشته است.

سومین نهاد، کمیته تسهیل تجارت است که به منظور حمایت از صادرکنندگان و رفع مشکلا‌ت آنان در سال 1386 تشکیل شده است. این کمیته مرتبط­ ترین نهاد با تسهیل تجارت به نظر می­ رسد، در حالی که تنها وظیفه مرتبط آن بررسی راهکارهای کاهش فرآیند ترخیص کالا‌های وارداتی و صادراتی در گمرکات کشور بوده و سایر وظایف آن ناظر بر موضوعات متنوعی خرید محصولات کشاورزی، توسعه صادرات غیرنفتی،‌ تسهیل تأمین منابع ریالی و ارزی، ایجاد بانک طلا‌ و اصلاح زیرساخت­های تولیدی و اعطای وام به صنعت فلزات قیمتی و نیمه ­گرانبها و گرانبهاست.

در نهایت، نهاد چهارم کارگروه بهبود رتبه ایران در شاخص تجارت فرامرزی است که زیرمجموعه­ ای از "کارگروه بهبود فضای کسب­ و کار" است. این کارگروه در سال 1387 با محوریت سازمان سرمایه‌گذاری خارجی و کمک‌های اقتصادی و فنی تشکیل شده است.

اگر موضوعات مهم تسهیل تجارت و حمل­ و نقل تحت چند عنوان عمده طبقه­ بندی شوند، در این صورت همپوشانی و خلاء­های موجود در این چهار نهاد به خوبی آشکار می­ شود. در موضوع ساده­ سازی و روان­سازی تشریفات، به جز کارگروه ترانزیت که اصولاً وظیفه مدونی ندارد، برای سه نهاد دیگر وظایفی دیده  شده است. موضوع توسعه و ارتقای زیرساخت­های نرم ­افزاری فناوری اطلاعات برای تسهیل تجارت و حمل­ و نقل در وظایف کمیته تسهیل الکترونیکی تجارت فرامرزی قرار می­ گیرد. اما در سه موضوع بهبود و ارتقای ارایه خدمات تجاری، توسعه و ارتقای زیرساخت­های فیزیکی تجارت و حمل­ و نقل، و توسعه روابط بین ­المللی برای تسهیل تجارت، برای هیچ یک از چهار نهاد فوق وظیفه مشخصی تعیین نشده است.

با توجه به تاکید سازمان­های بین­ المللی مبنی بر ایجاد یک کمیته واحد در سطح ملی برای تسهیل تجارت و حمل­ و نقل بین ­الملل، پیشنهاد می­ شود که نهادی تحت عنوان "کمیته ملی تسهیل تجارت و حمل­ و نقل بین­ الملل" با عضویت کلیه دستگاه­های دولتی دخیل در این حوزه و نمایندگان تشکل­های بخش خصوصی برای واردات- صادرات و خدمات تجاری ایجاد شود. این کمیته می­ تواند در قالب در قالب کمیسیون­های تخصصی مانند ترانزیت، زیرساخت­ها، خدمات تجاری، خدمات مالی، فرآیندها و رویه­ ها، فناوری اطلاعات و روابط بین­ الملل، کلیه مرتبط با موضوع تسهیل تجارت و حمل­ و نقل بین­ الملل را با حضور متخصصان و دست­ اندرکاران هر حوزه به صورت متمرکز و ساختارمند بررسی کرده و پیشنهادات خود را به نهادهای قانونگذاری، هیئت دولت و سایر دستگاه­های ذیربط جهت تصویب و رسمیت بخشیدن ارائه کند.

با ایجاد این کمیته با توجه به اینکه وظایف اغلب نهادهای چهارگانه فوق در این نهاد جدید منظور می­ شوند،‌ به جهت ایجاد یکپارچگی و حذف همپوشانی­ها باید وظایف موازی از سایر نهادهای چهارگانه فوق حذف گردد. وظایف کارگروه ترانزیت و کمیته تسهیل الکترونیکی تجارت فرامرزی در قالب کمیسیون­های تخصصی ترانزیت و فناوری اطلاعات آن قابل پیگیری بوده و بدین ترتیب نیازی به وجود آنها نخواهد بود. همچنین وظایف کارگروه ویژه بهبود رتبه ایران در شاخص تجارت فرامرزی نیز در این وظایف این کمیته پوشش داده خواهد شد. با ایجاد کمیته جدید، کمیته تسهیل تجارت فعلی که عمده موضوعات آن به مواردی غیر از تسهیل تجارت مرتبط می­ شوند نیاز به تغییراتی خواهد داشت. چنانچه یک مورد وظیفه کاهش فرآیند ترخیص گمرکی از وظایف آن حذف شود، می­ توان عنوان آن را به "کمیته رفع موانع صادرات غیرنفتی" تغییر داد که به نظر می ­رسد عنوان مناسب­تری برای این کمیته باشد.

با ایجاد تغییرات فوق، تنها دو نهاد هماهنگ ­کننده خواهیم داشت:

  • کمیته ملی برای تسهیل تجارت و حمل­ و نقل 
  • کمیته ملی برای رفع موانع صادرات غیرنفتی
مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار
اعضاء: مجتبی سلیمانی سدهی، الناز میاندوآبچی، احسان بلندی‌فر، مهدی همتی، محسن شیخ‌سجادیه، ابوالفضل شفایی، حوریه امیدی
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar