لجستیک و زنجیره تامین
این وبلاگ اکنون یکی از مراجع اصلی مباحث لجستیک و زنجیره تامین در ایران است که تاثیرگذاری آن به لطف خدا و تلاش دست‌اندرکاران و پشتیبانی مخاطبان، بسیار زیاد بوده و اکنون در کنار ماهنامه لجستیک و زنجیره تامین یکی از مراجع اصلی درسی و آموزشی کشور شده است. این وبلاگ به طور تخصصی به مباحث حوزه لجستیک و مدیریت زنجیره تامین پرداخته و تلاش می کند موضوعات و مباحث روز مربوط را مطرح کرده و در اختیار دوستداران این حوزه قرار دهد.
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار - شنبه ۱۳٩٢/۸/٤

تهیه کننده: الناز میاندوآبچی, گروه پژوهشهای لجستیک و زنجیره تامین

تقویت صادرات غیرنفتی همواره به عنوان یک راهبرد اولویت­دار در برنامه­های توسعه­ای کشور، در راستای کاهش وابستگی به صادرات نفتی مطرح بوده است. تحقق این راهبرد در گرو سیاست­گذاری­ها و اقدامات دولت­ها به منظور تقویت و تسهیل صادرات این کالاهاست. ایجاد پایانه­های صادراتی از جمله اقداماتی است که از سال 1383 توسط سازمان توسعه تجارت در دستور کار قرار گرفته است. پایانه­های صادراتی را می­توان در زمره زیرساخت­های لجستیکی با رویکرد صادراتی طبقه­بندی نمود که با هدف کاهش هزینه­های صادراتی، تسهیل در دسترسی صادرکنندگان به بازارهای جهانی و افزایش رقابت­پذیری محصولات تولید داخل معرفی شده­اند. 



طبق تعریف سازمان توسعه تجارت ایران، پایانه­های صادراتی با متمرکز نمودن خدمات صادراتی نظیر حمل­و­نقل، گمرک، بیمه، استاندارد و غیره کاهش هزینه­های پنهان فرآیند صادرات با هدف ایجاد مزیت رقابتی برای تولیدات داخلی ایجاد می­گردند.

با توجه به اینکه برخی از گروه­های کالایی نیازمندی­های خاصی را در خصوص تجهیزات و خدمات صادراتی دارا هستند، ایجاد پایانه­های تخصصی و پایانه­های عام هر دو در دستور کار سازمان توسعه تجارت قرار گرفته­اند. کالاهای گروه پتروشیمی، کشاورزی، فلزات، سیمان، انواع کانی­های غیرفلزی و البته منسوجات در زمره اقلام عمده صادرات غیرنفتی کشور قرار دارند. ایجاد پایانه­های تخصصی برای محصولاتی چون گل و گیاه، محصولات ساختمانی، محصولات کشاورزی و سنگ­های تزئینی از جمله اقداماتی است که در راستای بهره­گیری هر چه بیشتر از مزیت­های صادراتی در این زمینه صورت گرفته است. ایجاد پایانه­های صادراتی در کشور را قطعاً می­توان گام مثبتی در تسهیل صادرات غیرنفتی دانست. اما میزان تاثیرگذاری و کارآمدی این زیرساخت­ها به عوامل متعددی وابسته است. این نوشته بر آن است که عوامل فیزیکی را مورد بررسی قرار دهد.

مقوله آمایش و مکان­یابی مناسب را می­توان به عنوان اولین عامل تاثیرگذار دانست. به دلیل گستردگی کشور و اینکه توانمند­های صادراتی در مناطق مختلف پراکنده شده­اند، منطقی است که پایانه­های صادراتی با رویکرد خدمت­دهی متمرکز در مناطق مربوطه مکان­یابی شوند. مسئله قابل تامل در این خصوص، پراکندگی و عدم تمرکز در تلاش­ها و اقدامات در سطح کشور برای ایجاد این پایانه­هاست که در واقع به همت بخش خصوصی و بخش دولتی در سطح استان­ها وابسته است. به نظر می­رسد برخورد سیستماتیک و نظام­مند با موضوع ایجاد پایانه­های صادراتی در سطح کشور به دلیل نقش حمایت­کننده و تسهیل­گر سازمان توسعه تجارت تاحدودی مغفول مانده است. اجرای یک طرح مطالعاتی جامع به منظور مکان­یابی (به صورت کلان) ایجاد پایانه­های صادراتی در سطح کشور می­تواند نقش تاثیرگذاری در نظام­مند و هدفدار نمودن ایجاد این زیرساخت­ها داشته باشد. با انجام این طرح ضمن بررسی پتانسیل­های صادراتی در کلیه مناطق کشور، نیازهای هر استان به ایجاد یا عدم ایجاد پایانه­های صادراتی تخصصی یا عام شناسایی خواهد شد. پایانه­های صادراتی که هم اکنون در کشور ایجاد می­شوند عموماً محدوده جغرافیایی پیرامون خود در استان مربوطه را در برمی­گیرند. با انجام چنین طرحی، محدوده جغرافیایی خدمت­دهی پایانه­های مربوطه با توجه به مزیت­های منطقه مورد تاسیس و سایر استان­های مجاور که دارای مزیت­های مشابهی هستند تعیین خواهد شد. برآیند کلی چنین رویکردی، جهت­دهی هدفمند اقدامات احداث پایانه­های صادراتی، جلوگیری از انجام اقدامات همپوشانی کننده یا غیرضروری در مناطق مختلف کشور و بهره­گیری از کلیه پتانسیل­های موجود به صورت یکنواخت خواهد بود.

عامل تاثیرگذار دوم از منظر فیزیکی، کیفیت و سطح زیرساخت­های خدماتی پایانه­هاست. طیف خدماتی پایانه­ها را نباید صرفاً محدود به امکانات حمل­ونقل و ذخیره­سازی دانست. با توجه به پتانسیل­های موجود جهت تجمیع فعالیت­های پیش از صادرات و بهره­گیری از مزیت­های صرفه­جویی در مقیاس، این پایانه­ها را می­توان به عنوان نقاطی جهت ارائه خدمات ارزش افزوده دانست. این خدمات در طیف وسیعی شامل سورتینگ، بسته­بندی، کنترل کیفیت، مشاوره بازاریابی و حتی فرآیندهای پردازش پیش از صادرات محصولات قابل ارائه هستند. ارائه چنین خدماتی در این مراکز مزایای فراوانی را به دنبال خواهد داشت که برخی از آنها عبارتند از: امکان دسترسی یکسان تولیدکنندگان به خدمات با هزینه مناسب، کنترل و حفظ کیفیت مطلوب در محصولات جهت رعایت استانداردهای بازارهای صادراتی و بهره­گیری از خدمات مشاوره تحقیق در بازار به منظور حضور موثرتر در بازارهای جهانی.

عامل سوم حایز اهمیت در کارآمدی پایانه‌های صادراتی، وجود زیرساخت­های لجستیکی پشتیبانی کننده برای پایانه­­های صادراتی است. چنانچه پایانه­های صادراتی را نقاط واسط میان بازارهای صادراتی و تولید­کنندگان داخلی بدانیم، ارتباطات پسین و پیشین این مراکز بین مبادی و مقاصد کالاهای صادراتی باید به نحو مطلوب برقرار باشد. در مواردی که گستردگی قابل توجهی در محدوده جغرافیایی مبادی تولیدی کالای مرتبط با پایانه­ صادراتی وجود داشته باشد، مطلوب است که چنین پایانه­ای توسط سلسله مراتبی از مراکز ادغام و جمع­آوری کالا پشتیبانی شود. این مراکز به عنوان زیرساخت­های واسط بین مبادی تولید کالا و پایانه­های صادراتی عمل می­کنند که وجودشان بخصوص در مورد محصولات کشاورزی می­تواند مفید باشد. مراکز جمع­آوری در محدوده جغرافیایی تحت پوشش پایانه صادراتی پراکنده شده و وظیفه جمع­آوری و ادغام کالاها و انجام برخی عملیات ارزش افزوده و نیز مشاوره برای تولیدکنندگان نواحی مختلف را به صورت خوشه­ای عهده دار خواهند بود. این مراکز می­توانند مستقیماً با پایانه صادراتی یا یک مرکز جمع­آوری بزرگتر مرتبط باشند. مشابه این تجربه در خصوص هاب­های لجستیکی محصولات کشاورزی[1] به عنوان پایانه­هایی با رویکرد توزیع داخلی و صادرات این محصولات در مناطق مختلف کشور هندوستان موجود است.

وجود زیرساخت­های حمل­ونقل مطلوب در ارتباطات پسین پایانه­های صادراتی را می­توان از دیگر عوامل موثر بر کارایی و تاثیرگذاری آنها دانست. نزدیکی پایانه­ها به بنادر تجاری و یا مرزهای خروجی زمینی می­تواند بخصوص یک مزیت عمده برای استان­های مرزی کشور باشد. در مورد پایانه­هایی که از این مزیت بهره­مند نیستند، وجود شبکه­های حمل­ونقل مناسب ضروری است. خطوط بزرگراهی و ریلی در مجاروت پایانه­ها و یا مراکز جمع­آوری مرتبط با آنها،‌ می­توانند ارتباطات پسین را به سریع­ترین و ارزان­ترین نحو با مبادی خروجی کشور برقرار نمایند.

در انتها باید اشاره نمود که پایانه­های صادراتی در واقع مدل­های ساده­تری از انواع هاب­های لجستیکی پیشرفته هستند. پایانه­های صادراتی عام به طور ویژه پتانسیل تبدیل شدن به هاب­های لجستیکی با رویکرد صادرات، واردات، ترانزیت و ترانشیپ در استان­های مرزی و با رویکرد تامین و توزیع کالا در سطح ملی برای سایر استان­ها را دارا هستند. در صورت دستیابی به توسعه مطلوب در پایانه­های صادراتی، تجربیات حاصل می­تواند راه را برای قدم بعدی در تحقق هاب­های لجستیکی در کشور هموار کند.



[1] Agri-Logistics Hub

مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار
اعضاء: مجتبی سلیمانی سدهی، الناز میاندوآبچی، احسان بلندی‌فر، مهدی همتی، محسن شیخ‌سجادیه، ابوالفضل شفایی، حوریه امیدی
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar