لجستیک و زنجیره تامین
این وبلاگ اکنون یکی از مراجع اصلی مباحث لجستیک و زنجیره تامین در ایران است که تاثیرگذاری آن به لطف خدا و تلاش دست‌اندرکاران و پشتیبانی مخاطبان، بسیار زیاد بوده و اکنون در کنار ماهنامه لجستیک و زنجیره تامین یکی از مراجع اصلی درسی و آموزشی کشور شده است. این وبلاگ به طور تخصصی به مباحث حوزه لجستیک و مدیریت زنجیره تامین پرداخته و تلاش می کند موضوعات و مباحث روز مربوط را مطرح کرده و در اختیار دوستداران این حوزه قرار دهد.
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار - چهارشنبه ۱۳٩٢/٥/٩

تهیه کننده: مهردخت پورنادر, گروه پژوهشهای لجستیک و زنجیره تامین

موفقیت و یا شکست یک شرکت در بازار همواره وابسته به عواملی همچون ارائه محصول مناسب با نیاز بازار و فناوری به‌روز‌ در زمان مناسب و با قیمت قابل قبول به مشتریان است. تولیدکنندگان کالا و ارائه کنندگان خدمات همواره در پی یافتن راه‌هایی برای تسهیل در عوامل مورد اشاره و در نتیجه افزایش رقابت‌پذیری خود در بازار بوده‌اند. این امر در نتیجه مقدمه‌ای بود برای خلق مفهومی تحت عنوان زنجیره‌های تأمین (Supply Chains) که در آن به چگونگی حصول بهره‌وری در زمان و هزینه صرف شده جهت فراهم آوردن پیش‌نیازهای تولیدی و خدماتی پرداخته می‌شد. هدف از ایجاد زنجیره‌های تأمین تبدیل مواد خام و اولیه به کالای نیمه ساخته و در نهایت به محصول نهایی است که در اختیار مصرف‌کننده قرار می‌گیرد. در خلال این فرآیند،‌ سه نوع جریان اصلی مواد، اطلاعات و نقدینگی میان تأمین‌کنندگان،‌ تولید کنندگان و توزیع کنندگان وجود دارند. بنابراین هدف غایی از مدیریت زنجیره تأمین،‌ همواره افزایش بهره‌وری در این سه جریان بوده است.


در این راستا، یکی از محورهای اساسی که زنجیره‌های تأمین امروزی حول آن حرکت می‌کنند،‌ جهانی شدن (Globalization) است. تقریباً تمامی سیستم‌های بین‌المللی لجستیک و زنجیره تأمین سعی بر آن دارند تا کالاهای تولید شده در کشورهای در حال توسعه و دارای مزیت نیروی کار ارزان را که غالباً کشورهای شرق آسیا تشکیل می‌دهند،‌ به بازارهای مصرفی عمدتاً غربی عرضه دارند. اما حال سناریویی را در نظر بگیرید که در آن هزینه‌های تولید آن قدر کاهش یابد که مازاد آن حتی با احتساب هزینه‌های نسبتاً بالای مواد اولیه و نیروی انسانی در کشورهای توسعه یافته در مقایسه با تولید و حمل آن از کشورهای در حال توسعه کمتر باشد. همچنین مطلوبیت این امر را هنگامی در نظر بگیرید که کالاهای تولید شده به این طریق کاملاً منطبق با سلیقه تک تک مشتریان شما بوده و در کمترین زمان قابلیت تولید شدن را داشته باشند. فناوری دستگاه‌های تولید (چاپگر) سه بعدی (3D Printers) در آینده‌ای نزدیک خواهد توانست این خواست را تحقق بخشد. در ادامه به سازوکار این فناوری جدید بیشتر پرداخته خواهد شد.

ساز و کار دستگاه‌های تولید سه بعدی

دستگاه‌های تولید سه بعدی هر تصویر ایجاد شده در رایانه را به صورت لایه لایه تبدیل به نمونه واقعی آن می‌کنند. اساس کارکرد این دستگاه‌ها تقریباً مشابه با چاپگرهای دو بعدی دارای نازل جوهری است. اما با این تفاوت که پس از ایجاد طرح سطح محصول در چاپگر سه بعدی،‌ به صورت لایه لایه به این طرح اضافه شده و مدل سه بعدی آن در نهایت ایجاد می‌شود.  در حال حاضر مواد به کار رفته در پُر کردن این لایه‌ها اکثراً رزین و پلاستیک مایع هستند،‌ اما به تازگی برخی فلزات مذاب هم با بهره‌گیری از فعل و انفعالات شیمیایی و عملیات حرارتی در این فرآیند به کار گرفته شده‌اند.

فناوری دستگاه‌های تولید سه بعدی در واقع 30 سال است که در حال تکامل بوده؛ به گونه‌ای که برخی شرکت‌ها هم اکنون محصولات خود نظیر کیف و کفش را به این صورت به بازار عرضه می‌کنند. اما نکته قابل توجه در این میان انعطاف‌پذیری و سهولت استفاده از این ابزار در حال حاضر است که می‌توان محصولاتی به نرمی پلاستیک و یا به سختی فولاد و با طرح‌ها و رنگ‌ها دلخواه را با استفاده از آن‌ها تولید نمود.

دستگاه‌های تولید سه بعدی در ابتدا تنها برای ایجاد نمونه‌های اولیه سه بعدی کوچک از طرح‌ها و نقشه‌های مهندسی اختراع شدند. همچنین این دستگاه‌ها با دقتی که در ایجاد نمونه‌های کوچک از طرح‌های رایانه‌ای دارند،‌ نیاز به نیروی انسانی برای تولید این نمونه‌ها را به حداقل کاهش می‌دهند. این مهم تا بدان‌جا پیش رفت که پیشنهاد تولید محصولات در مقیاس کوچک با بهره‌گیری از این فناوری در خطوط تولید ارائه شد.

به‌کارگیری دستگاه‌های تولید سه بعدی در زنجیره‌های تأمین

اما اتفاقی که با به‌کارگیری گسترده دستگاه‌های تولید سه بعدی و به ویژه پس از ایجاد قابلیت تولید کالاهای با ابعاد بزرگ در حوزه مدیریت لجستیک و زنجیره تأمین می‌افتد آن است که از حجم محموله‌های سفارش داده شده و جابجا شده هوایی، ‌دریایی،‌ ریلی و جاده‌ای بین‌المللی کاسته خواهد شد.

دستگاه‌های تولید سه بعدی نیاز به تکنیک‌های تولیدی مرسوم و به ویژه مونتاژ قطعات و بهره‌گیری از نیروی انسانی ماهر را تا حد زیادی از میان برداشته و فرآیند تولید را با صرف زمان و هزینه کمتر امکان‌پذیر می‌سازند. همچنین هر چقدر هم که محصول پیچیده باشد،‌ اما فناوری به کار رفته در این دستگاه‌ها امکان تولید آن‌ها را به سادگی فراهم می‌آورد. به علاوه با بهره‌گیری از این فناوری، ‌تمایز قیمت در تولید محدود و تولید انبوه کالاها از بین رفته و شخصی سازی کالاها با توجه به خواست مشتری امکان‌پذیرتر خواهد بود.

از طرف دیگر ضایعات تولیدی نیز با بهره‌گیری از دستگاه‌های تولید سه بعدی به حداقل رسیده که این امر نیز هم از دیدگاه هزینه‌ای و هم از نظر فواید آن برای محیط زیست دارای مطلوبیت بالایی خواهد بود. در بخش فواید زیست محیطی این فناوری همچنین می‌توان به کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای در اثر کاهش میزان حمل و نقل در زنجیره‌های تأمین نیز اشاره کرد.

تحولی که استفاده گسترده از دستگاه‌های تولید سه بعدی در نظام تولیدی در سطح جهان و به تبع آن برروی زنجیره‌های تأمین ایجاد می‌کند تا بدان‌جا مورد توجه قرار گرفته است که اخیراً در مقاله‌ای در مجله هاروارد بیزنس ریویو (Harvard Business Review) یکی از کارشناسان اقتصادی پیش‌بینی کرده است که درنهایت با کاهش قیمت و افزایش کارایی این دستگاه‌ها،‌ کشور چین جایگاه‌های امروزی خود را به عنوان یکی از قدرت‌های اقتصادی و سیاسی بزرگ متکی بر تولید و صادرات کالا تا حدود بسیار زیادی از دست خواهد داد.

با توجه به رشد اقتصادی پرشتاب چین در سال‌های اخیر که بسیاری آن را مدیون برون‌سپاری‌های متعدد شرکت‌های بزرگ دنیا به کارگاه‌های تولیدی این کشور می‌دانند، ‌ رواج استفاده از دستگاه‌های تولید سه بعدی در دنیا، به شدت از حجم برون‌سپاری‌های ارجاع داده شده به این کشور خواهد کاست. در واقع این روش جدید تولیدی منجر به کاهش هزینه‌ها تا بدان‌جایی خواهد شد که چین هر چقدر هم که هزینه‌های نیروی کار را در این کشور کاهش دهد،‌ باز هم قادر به جبران اختلاف هزینه به وجود آماده ناشی از به‌کارگیری فناوری فوق‌الذکر نخواهد بود.

با توجه به تمامی موارد ذکر شد،‌ باید این نکته را نیز در نظر داشت که به عقیده کارشناسان فراگیری استفاده از دستگاه‌های تولید سه بعدی با وجود محتمل بودن زمانبر هستند و در کنار تولید انبوه این دستگاه‌ها،‌ نیازمند نیروی انسانی هستند که دارای مهارت‌های خاص کار با این فناوری در محیط تولیدی جدید باشند. به علاوه در حال حاضر هزینه‌های تولید توسط این دستگاه‌ها به مراتب بیشتر از تولید به روش سنتی بوده که فائق آمدن بر این مشکلات نیازمند صرف زمان و پیشرفت تکنولوژی است. در حال حاضر پیش‌بینی شده است که زمان مورد نیاز برای حصول این امر دو تا سه سال خواهد بود.

در حال حاضر شرکت‌هایی نظیر شرکت لوازم ورزشی نایکی (Nike) اقدام به تولید نمونه‌های اولیه برخی محصولات خود به این طریق کرده‌اند. به علاوه کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند که در آینده صنایع هوا-فضا،‌ دارویی،‌ خودرو، آرایشی-بهداشتی،‌زیورآلات و تزئینات و کالاهای مصرفی از عمده مصرف‌کنندگان این فناوری باشند.

همچنین شرکت‌های ارائه دهنده خدمات لجستیکی طرف سوم (3PL) و چهارم (4PL) با توجه به افق پیشرو باید قادر به هماهنگی و سازگاری فعالیت‌های خود در این امر باشند تا کاهش درآمدهای لجستیکی خود را با افزایش ارائه خدمات مرتبط با دستگاه‌های تولید سه بعدی جبران کنند. به علاوه پیشنهاد می‌شود که فعالین صنایع تولیدی و خدماتی در کشورمان نیز نیم‌نگاهی به این فناوری و چگونگی بومی‌سازی آن در داخل ایران در راستای کاهش هزینه‌های تمام شده تولید و عرضه کالا و همچنین افزایش بهره‌وری در بنگاه‌ها و زنجیره‌های تولیدی خود داشته باشند.
مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار
اعضاء: مجتبی سلیمانی سدهی، الناز میاندوآبچی، احسان بلندی‌فر، مهدی همتی، محسن شیخ‌سجادیه، ابوالفضل شفایی، حوریه امیدی
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar