لجستیک و زنجیره تامین
این وبلاگ اکنون یکی از مراجع اصلی مباحث لجستیک و زنجیره تامین در ایران است که تاثیرگذاری آن به لطف خدا و تلاش دست‌اندرکاران و پشتیبانی مخاطبان، بسیار زیاد بوده و اکنون در کنار ماهنامه لجستیک و زنجیره تامین یکی از مراجع اصلی درسی و آموزشی کشور شده است. این وبلاگ به طور تخصصی به مباحث حوزه لجستیک و مدیریت زنجیره تامین پرداخته و تلاش می کند موضوعات و مباحث روز مربوط را مطرح کرده و در اختیار دوستداران این حوزه قرار دهد.
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار - چهارشنبه ۱۳٩٢/٤/٢٦

تهیه کننده: نادر غفاری‌نسب, گروه پژوهشهای لجستیک و زنجیره تامین

اهمیت دریا و نقش آن در اقتصاد و زندگی امروز مردم دنیا غیر قابل انکار و توجه به آن ضروری می باشد. منافع کشورهای صاحب دریا ارتباطی مستقیم با نیازمندی‌ها، توانایی‌ها و فرهنگ آنها دارد و در واقع سیاست دریایی آن کشورها بر اساس این مشخصات تدوین می‌گردد. این سیاست در قالب استراتژی دریایی کشورها تبیین می‌شود و اهداف اقتصادی، سیاسی و نظامی را به‌دنبال دارد. موفقیت در هریک از اهداف نامبرده بستگی به میزان به‌کارگیری صحیح و موثر نیروی انسانی، ابزار و تجهیزات و قوانین و مقررات دارد و مدیریت کارا و موثر این منابع در هر کشوری، آن کشور را تبدیل به یکی از قدرت‌های دریایی می‌نماید.



مزیت‏های جغرافیایی کشورمان ایران در حوزه دریایی بسیار زیاد می‌باشد. دارا بودن حدود 3000 کیلومتر خطوط ساحلی، دسترسی به دریا در شمال و جنوب کشور، دسترسی به آب‏های آزاد (اقیانوس هند)، قرارگیری کشور بر سر مسیر کریدورهای ترانزیتی شمالی- جنوبی و عملکرد ارتباط دهنده کشورهای آسیای میانه با آب‏های جنوب کشور از جمله مزیت‌های مهم جغرافیایی کشور در حوزه دریایی بشمار می رود. از نظر اقتصادی، صنایع دریایی جایگاه ویژه‌ای را در اقتصاد کشور دارا می‌باشد.

صنایع دریایی ایران در طول ایام وگذشت زمان همواره با موانع و تنگناهایی دست و پنجه نرم کرده است. اگر چه سرمایه گذاری‌های نسبی تا حدودی دراین صنعت تاثیر گذار بوده ولی طرح‌ها و برنامه‌های اجرایی علی‌رغم تلاش‌ها وحرکت‌های نسبی به ناکامی ختم شده است. فقدان سیاست‌گذاری هماهنگ و نبود استراتژی مدون دو عامل اصلی می‌باشند که باعث شکل‌گیری گلوگاه‌های چند لایه در مسیر توسعه صنعت دریایی شده است.

صنعت کشتی‏سازی را می‌توان یکی از مهمترین صنایع دریایی کشور عنوان نمود. این صنعت به عنوان یکی از محورهای اشتغال‌زایی و توسعه صنعتی بنادر تجاری به عنوان گلوگاه‏های ورود و خروج کالا به کشور (دروازه‏های صادرات، دروازه‏های واردات و تامین کالاها و همچنین نقاط کلیدی در مسیر جریان‏های ترانزیتی) مطرح بوده و نقش کشتیرانی به عنوان بازوی مهم تجارت خارجی، نشان دهنده میزان نقش این صنعت دریایی در اقتصاد کشور می‌باشد.

یکی دیگر از مهمترین نقش‌های اقتصادی که توسط بنادر و صنایع دریایی ارائه می‌گردد، خدمات لجستیکی دریایی (حمل‌و‌نقل دریایی، خدمات بندری و لجستیک مسافر دریایی) می‌باشد. به وضوح، حمل و نقل دریایی یکی از پر اهمیت­ترین روش‌های حمل مورد استفاده در سطح جهان بوده و نقش عمده­ای در گسترش و تسهیل تجارت جهانی داشته است؛ بطوریکه حدود 95% کل کالاهای دنیا در تجارت بین‌الملل توسط حمل و نقل دریایی حمل می­شود. پیشرفت‌های اخیر در صنعت کشتی‌سازی، کاربرد تجهیزات پیشرفته لجستیکی در بنادر، بهره­گیری از مزایایی چون حمل در حجم­های بسیار بالا و گستره جغرافیایی عملکرد آن و همچنین استفاده از کانتینرها برای سهولت حمل و نگهداری کالاها، کاربرد حمل و نقل دریایی را به شدت در عملیات حمل بین قاره­ای و بین کشوری مورد توجه قرار داده است. امروزه به دلیل اهمیت یافتن معیارهایی چون تحویل به موقع، تحویل با کمترین هزینه و قابلیت اطمینان در تحویل کالا به مشتری، مفهوم لجستیک دریایی اهمیتی بیش از پیش پیدا کرده است.

با وجود اهمیت مقوله حمل و نقل و لجستیک در پشتیبانی از تولید و تجارت داخلی و خارجی کشور، آمارها نشان می­دهند که لجستیک و حمل و نقل دریایی هنوز جایگاه مطلوب خود را در کشور در مقایسه با سایر کشورهای دریایی دنیا نیافته ­است. مطابق آمار بازرگانی خارجی کشور، در سال 1390، حدود 86 درصد تناژ صادرات و 93 درصد تناژ واردات کالا در کشور از طریق حمل‌ونقل دریایی صورت گرفته است. همچنین، سهم بنادر از ترانزیت کالا از کشور در حدود 71 درصد می‌باشد که بیانگر نقش بالای دریا و حمل‌ونقل دریایی در تجارت و بازرگانی کشور می‌باشد ولی همچنان امکان بهبود و ارتقای جایگاه این مد حمل و نقل در تجارت خارجی کشور وجود دارد.

اگر چه اهمیت حمل و نقل دریایی نشات گرفته از نیاز به مصرف کالاهای گوناگون در نقاط مختلف دنیا است که از طریق خشکی ارتباط ندارند، اما این تنها مساله نیست. امروزه کاهش هر چه بیشتر در هزینه­ها، افزایش قابلیت اطمینان، ‌ارزش افزوده و بسیار از ابعاد دیگر نیز باید در آن در نظر گرفته شوند. این موارد خود مفهوم جدیدی در حمل و نقل دریایی به نام "لجستیک دریایی" را ارائه می‌نمایند بگونه‌ای که حمل دریایی تنها یکی از مسائل مطرح در لجستیک دریایی است. به عبارت دیگر نه تنها تحویل کالا به مشتری،‌ بلکه تحویل در کمترین زمان با پائین­ترین هزینه مد نظر است. در حقیقت، تقاضا برای کالا در لجستیک دریایی به معنی صاحب شدن کالای حمل شده که در طول زنجیره تامین دارای ارزش افزوده شده است، ‌به موقع، با کمترین هزینه در سطح مناسبی از کیفیت و در مقدار صحیح است که این افزوده شدن ابعاد جدید به تقاضا، ناشی از جهانی شدن در تولید، مصرف، تغییر در نیازهای مشتری و رقابت در سطح جهانی است.

همگرایی حمل و نقل دریایی و لجستیک را می­توان تا حد زیادی به یکپارچگی و تلفیق شدن روش­های حمل گوناگون کالا نسبت داد که با کانتینری شدن حمل‌ها و همچنین رشد تقاضای مشتریان نهایی، نیاز به کاربرد مفاهیم لجستیک و نیاز به دستیابی به اهداف لجستیکی را ایجاب می­کند. اساس و پایه لجستیک دریایی، مفهوم یکپارچگی است که می­تواند فیزیکی (بین روش­های حمل)، اقتصادی/ استراتژیک (یکپارچگی عمودی در طول زنجیره تامین و ساختار اداری) یا سازمانی (یکپارچگی روابط، افراد و فرآیندها) باشد.

­خدمات بندری نقش اساسی در زمینه یکپارچگی در لجستیک دریایی ایفا می‌نماید. این خدمات از نظر چگونگی یکپارچه و هماهنگ شدن شرکت­های حمل با اپراتورهای بندر و مکانیزم‌های آن از مسائل حائز اهمیت می‌باشند. به این معنی که بسته به ساختارهای متفاوت بنادر چه نوع مکانیزم­هایی باید بکار گرفته شده و تاثیرات آن در عملکرد زنجیره تامین چگونه است. بمنظور ایجاد یکپارچگی، اپراتور بندر باید مواردی چون توسعه و بکارگیری تکنولوژی­های پیشرفته اطلاعات و ارتباطات،‌ ظرفیت­های ارتباطی (ارتباطات داخل سازمانی،‌ اعتماد، التزام و تطبیق)، تسهیل یکپارچگی بین روش­های حمل در بندر، مهیا نمودن خدمات دارای ارزش افزوده و برنامه­ریزی برای عملکرد کارا و موثر کلیت زنجیره تامین و نه فقط بخش بندر و ترمینال را در نظر بگیرد. اگر فرآیند یکپارچگی موفقیت آمیز باشد، منجر به افزایش کارایی و بهره­وری در عملیات شرکت­های حمل و ترمینال اپراتورها می­شود.

لازم به توجه است که اهمیت خدمات لجستیک دریایی تنها محدود به حمل کالا و تجارت نبوده و موضوع مسافرت دریایی و لجستیک مسافری دریایی اهمیت بسیار زیادی در اقتصاد کشورهای دریایی با جاذبه های توریستی ایفا می‌کند چرا که بخش اعظم سفرهای دریایی در این کشورها در دسته سفرهای توریستی قرار می‌گیرند. کشور ما یک کشور دریایی می باشد که حدود 30 درصد از مرزهای آن را مرزهای آبی تشکیل می‌دهد. این مرزها در شمال و جنوب کشور گسترده شده و از نظر آب و هوایی شرایط متفاوتی را در طول سال تجربه می‌نمایند. همچنین 37 جزیره منحصر بفرد در خلیج فارس و دریای عمان وجود دارند که از نظر جاذبه‌های توریستی و گردشگری منابع بالقوه‌ای بشمار می‌آیند.  با توجه به اینکه حجم سفرهای گردشگری دریایی بستگی به امکانات و تسهیلات و یا بعبارتی مدرن بودن زیرساختهای تفریحی و لجستیکی مربوطه دارد، می‌توان با برنامه ریزی صحیح در راستای توسعه زیرساختهای لجستیکی و رفاهی این تقاضا را تا چندین برای افزایش داد که در این صورت علاوه بر ایجاد اشتغال و توسعه اقتصادی و اجتماعی مناطق ساحلی و محرومیت‌زدایی، تاثیر قابل توجهی در بهبود تولید ناخالص داخلی کشور خواهد داشت. 

مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار
اعضاء: مجتبی سلیمانی سدهی، الناز میاندوآبچی، احسان بلندی‌فر، مهدی همتی، محسن شیخ‌سجادیه، ابوالفضل شفایی، حوریه امیدی
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar