لجستیک و زنجیره تامین
این وبلاگ اکنون یکی از مراجع اصلی مباحث لجستیک و زنجیره تامین در ایران است که تاثیرگذاری آن به لطف خدا و تلاش دست‌اندرکاران و پشتیبانی مخاطبان، بسیار زیاد بوده و اکنون در کنار ماهنامه لجستیک و زنجیره تامین یکی از مراجع اصلی درسی و آموزشی کشور شده است. این وبلاگ به طور تخصصی به مباحث حوزه لجستیک و مدیریت زنجیره تامین پرداخته و تلاش می کند موضوعات و مباحث روز مربوط را مطرح کرده و در اختیار دوستداران این حوزه قرار دهد.
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار - دوشنبه ۱۳٩٢/٢/٢۳

این منطقه بین چنبرلی‎تاش، بایزید، امین اونو واقع شده و بهترین و قدیمی‎ترین کاروانسراهای استانبول را در خود جای داده است. امروزه از این کاروانسراها اشخاصی که به داد و ستد می‎پردازند، استفاده می‌کنند. این کاروانسراها و بازارهایی که در دوران عثمانی انواع اصناف و رشته‎های کاری را در خود جای داده بود، به مقدار کافی اطلاعاتی درباره اقتصاد آن زمان به ما می‎دهد. کاروانسرای والده‌خان را در زمان سلطان‌مراد چهارم (1632-1640 م) مادر پادشاه (والده کوسم‏السلطان) ساخته است. هدف کوسم‏السلطان این بوده که این درآمد کاروانسرا وقف مسجد چینی‌لی بشود که در اسکودار خود ساخته بود. در کتاب حدیقه الجوامع اثر ایوان سرایی حسین افندی نوشته شده که مسجد چینی‌لی که آن را والده‌خان ساخته است، درآمدش براساس وقف کاروانسرای والده‌خان بوده است.



بنا بر نوشته اولیا چلبی، سیاح معروف عثمانی، جای پیشین این کاروانسرا در جراح پاشا بوده است که در یک طرف این کاروانسرا که خراب و سوخته بود، یک برج چهارگوشه وجود داشت که آن را جهان‌‎نما می‏گفته‌اند.در داخل این مکان به قول اولیاچلبی جهان‎نما و به قول محقق ترک سماوی ایبجه، بقایای بیزانس ثروت کوسم‎السلطان قرار داشت. کوسم‎السلطان یکی از ثروتمندترین افراد آن دوران بوده که در زمان حیاتش ثروت او بیشتر از سیصد هزار قروش (واحد پول عثمانی) رسیده بود. صاحب سرزمین‌های وسیعی بود؛ ولی مانند والده سلطان‌های پیشین مجموعه‎های بزرگ خیرات و وقف نداشت. فقط در سال 1640 م که در اسکودار مجموعه‏ی حمام، مدرسه، مکتب، بیمارستان، چشمه و مسجدی که به آن اشاره شد (مسجد چینی‌لی) ساخته شد.دقیقا پس از 10 سال در سراشیبی چگماق‌چیان این کاروانسرا را والده‌خان ساخت. بر اساس نوشته مورخ بزرگ نائمی، ثروت شخصی کوسم‎السلطان که 20 صندوق فلورین (واحد پول عثمانی) طلا بود در این برج قلعه نگه‌داری می‏شد. کاروانسرای معظمی که در بازار مرجان بنا شده بود که به آن والده‌خان می‎گویند 20 صندوق فلوری پیدا شده و آن را نیز بعد از فوت ایشان میری (خزانه دولت) گرفتند. امروزه این برج موجود است که به قول مورخ Schneden این قلعه از دوران بیزانس باقی مانده است و ممکن است مقام محافظ کاخ امپراتوری بیزانس اینجا باشد.این کاروانسرا با اینکه سنگ نوشته‎ای (کتابت) ندارد، معلوم است که در قرن 17 ساخته شده است؛ ولی بعضی منابع، تاریخ آن را 1651 گفته‌اند و معمار آن مشخص نیست. در زمان ساخت آن، کاروانسرای بزرگ دیگری به جز کاروانسرای محمود پاشا وجود نداشت.

قلعه جهان‎نما که در طرف چپ آن است سر به فلک کشیده است و اصطبلی دارد که شترها و هزاران اسب و قاطر در آن جای می‎گرفتند و در وسط کاروانسرا مسجدی قرار دارد.لاری محمد افندی که یکی از علمای دوران بود، در سال 1078 ق و 1668 م به ارتداد متهم شد و در حضور مردم استانبول در جایی به نام پارماق قاپو سر بریده شد. ایشان در یکی از غرفه‎های مجردی این کاروانسرا زندگی می‎کرد. مورخ فندق‎لی سلاحدار محمدآقا می‎گوید که ایشان متمکن والده‌خان و متمول و مالدار و معروف و مشهور به علم و هوش بود. تقریبا به نظر می‎آید که او در این کاروانسرا مشغول به تجارت بوده است.در آن زمان اشخاص تنها مقیم در کاروانسرا که از دوستان لاری محمد افندی به شمار می‌رفتند، روزهای سختی را تجربه کردند؛ زیرا پیروان او نیز به حبس و تبعید محکوم شدند.

این کاروانسرا که بین کاروانسراهای شهر استانبول واقع شده، دارای دو طبقه و سه صحن است و از حیث مساحت در بین کاروانسراهای استانبول، بزرگ‌ترین آنها به شمار می‎آید. کاروانسرای محمودپاشا هم حداقل وسعتی به اندازه‌ی آن دارد؛ اما با این تفاوت که یک کاروانسرای تک نیست، بلکه یک مجموعه است. محل کاروانسرا در منطقه مرجان است که یک منطقه مهم تجاری است. اصطبل آن به زیرزمین صحن دیگر منتهی می‏‎شود و در نتیجه حیوانات کاملا از محل زندگی انسان‎ها جدا می‏‎شوند. این ویژگی در میان کاروانسراهای ترک، پدیده تازه‎ای بوده است. به صحن سوم «خان صغیر» گفته می‎شد و این صحن از بقایای دوران بیزانس بوده است.در صحن اول و دوم 152 اتاق و درخان صغیر 57 اتاق وجود دارد؛ یعنی جمعا 201 اتاق. از آنجا که ثروت کوسم‎السلطان در این کاروانسرا قرار داشت، حتی اکنون نیز به احتمال یافتن ثروت او در این کاروانسرا، این مکان مورد حمله شبانه قرار می‎گیرد.بنا بر عرف، مسافران در اینجا تا سه روز بدون پرداخت پول میهمان می‎شدند. در اوایل سال‌های بنای کاروانسرا، چون جوانان اهل شهرستان آناتولی که در اتاق‌های کاروانسرا زندگی می‎کردند و در حالی که آموزش اندرونی آموزش سیستم سیاسی به نام «اندرون» نداشتند، حتی به مقطع رییس الکتب رسیدند. بی‎شک از تجار ایرانی، آذربایجانی و قفقازی، میهمان‎های اروپایی نیز در اینجا که در آن زمان بهترین محل اقامت در استانبول بود، حضور داشتند؛ اما ساکنان این خان بیشتر ایرانیان شیعی و آذری بودند. در میان آنان گروهی از تاجران ارمنی نیز بودند. به گفته «جی. دی تونوف» بعضی از خارجیان اروپایی نیز در قرن هفدهم در این جا بوده‌اند. در سال 1652 یعنی درست مدت کوتاهی پس از ساخت کاروانسرا، سیاحی فرانسوی این خان را بهترین کاروانسرای شهر نامید و عنوان کرد که در اینجا تمام خارجیان اتاق مطلوب خود و انباری برای بارهایشان می‌یافتند. به گفته ایشان و در سال حضورش در آنجا، به تمام مسافران رختخواب، لحاف، قالی و بالش داده می‏شد. در چند مغازه کتاب‌فروشی ارمنی که در کنار دیوار بیرونی کوچه چگماق‌چیان قرار داشتند، کتاب‌هایی که از شرق و به خصوص از فرانسه تهیه می‏شد، به فروش می‎رفت. دو تا از این کتاب‌فروشی‌ها تا پایان سال 1950 نیز وجود داشتند.

چاپ شده در روزنامه دنیای اقتصاد مورخ 92/02/17

مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار
اعضاء: مجتبی سلیمانی سدهی، الناز میاندوآبچی، احسان بلندی‌فر، مهدی همتی، محسن شیخ‌سجادیه، ابوالفضل شفایی، حوریه امیدی
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar