لجستیک و زنجیره تامین
این وبلاگ اکنون یکی از مراجع اصلی مباحث لجستیک و زنجیره تامین در ایران است که تاثیرگذاری آن به لطف خدا و تلاش دست‌اندرکاران و پشتیبانی مخاطبان، بسیار زیاد بوده و اکنون در کنار ماهنامه لجستیک و زنجیره تامین یکی از مراجع اصلی درسی و آموزشی کشور شده است. این وبلاگ به طور تخصصی به مباحث حوزه لجستیک و مدیریت زنجیره تامین پرداخته و تلاش می کند موضوعات و مباحث روز مربوط را مطرح کرده و در اختیار دوستداران این حوزه قرار دهد.
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار - دوشنبه ۱۳٩٢/٢/٩

تهیه کننده: مجتبی سلیمانی سدهی, گروه پژوهشهای لجستیک و زنجیره تامین

تنظیم بازار طبق تعریف معمول و مورد توجه دست‌اندرکاران این حوزه عبارتست از برقراری تعادل بین عرضه و تقاضای هر محصول یا خدمت به منظور حمایت از مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان برای جلوگیری از افزایش یا کاهش قیمتها در بازار با استفاده از ابزارهای سیاستگذاری. مقوله تنظیم بازار در ایران به طور سنتی برعهده وزارت بازرگانی سابق بوده است که با استفاده از ابزارهایی همچون: قیمت‌گذاری، خرید تضمینی، تعیین تعرفه واردات و امثال اینها با همکاری سایر بخشها و وزارتخانه‌های دولتی در قالب کمیسیون تنظیم بازار اقدام به تنظیم بازار محصولات و خدمات مختلف می‌کرد.



موضوع تنظیم بازار و واگذاری آن به بخش خصوصی از ابتدای تدوین برنامه پنجم توسعه به‌صورت جدی مورد بحث و مداقه کارشناسان و صاحب‌نظران این حوزه بوده است. به‌طور کلی، نظرات مطرح در این خصوص را می‌توان به دو دسته اصلی تقسیم کرد؛ عده‌ای از صاحب‌نظران بر لزوم نقش پررنگ دولت در تنظیم بازار تاکید دارند و عده‌ای دیگر بر لزوم خروج دولت از تنظیم بازار کالا و خدمات مختلف و واگذاری آن به بخش و نهاد خصوصی اصرار می‌ورزند. البته طرفداران هریک از دو طیف فوق‌الاشاره، گاها در چگونگی و کیفیت تنظیم بازار توسط بخش دولتی یا خصوصی دارای نظرات و تئوری‌های متفاوت و بعضا متضادی می‌باشند. به عنوان نمونه، حامیان دخالت دولت در تنظیم بازار کالا و خدمات بر متولی اصلی تنظیم بازار اتفاق نظر نداشته و هریک با توجیهاتی وزارتخانه‌های متفاوتی را متولی تنظیم بازار می‌دانند. ضمن اینکه نحوه و چگونگی تنظیم بازار از سوی دولت نیز محل مناقشه این کارشناسان می‌باشد.

از سویی دیگر، طرفداران واگذاری تنظیم بازار به بخش خصوصی هنوز نتوانسته‌اند به این جمع‌بندی برسند که کدام نهاد خصوصی باید متولی تنظیم بازار کالا و خدمات مختلف باشد؟ ضمن اینکه بر سیاستها، اهرمها و ابزارهای لازم جهت تنظیم بازار و مسئولیت‌هایی که متوجه نهاد خصوصی جهت تنظیم بازار می‌شود هنوز اتفاق نظر و همسویی کافی بین دولت (به عنوان نهاد سنتی تنظیم بازار) و بخش خصوصی (به عنوان نهاد جدید تنظیم بازار) حاصل نشده است.

به عبارتی دیگر، هرچند که هم دولت و هم بخش خصوصی بر واگذاری تنظیم بازار به بخش خصوصی اتفاق نظر داشته و اسناد بالادستی نیز از این واگذاری حمایت می‌کنند؛ اما بر چگونگی این واگذاری هنوز مناقشه و بحث فراوان است.

یکی از مهمترین دغدغه‌های دولتمردان برای واگذاری تنظیم بازار به بخش خصوصی، تعیین نهاد خصوصی متولی و پاسخگوی این امر می‌باشد. آنچه که طی سال گذشته به‌طور جدی دنبال شده است واگذاری تنظیم بازار به انجمن‌های صنفی و امور اصناف می‌باشد؛ هرچند که مخالفت‌های جدی نیز در این زمینه وجود داشته است. در این مقوله، توجه به این نکته حایز اهمیت است که لزوم داشتن نگاهی جامع و یکپارچه برای متولی امر تنظیم بازار ضروریست. با این اوصاف آیا انجمن‌های صنفی می‌توانند این نگرش جامع و یکپارچه را داشته باشند؟

در توضیح این بحث و پاسخ به سؤال مطرح شده باید دانست که به مقوله تنظیم بازار باید رویکردی فرایندی و نگاهی کلان‌نگر و فرابخشی داشت؛ بدین معنی که از مرحله تامین مواد اولیه یک کالا تا تولید، توزیع و مصرف آن کالا در تنظیم بازار نقش دارند و اینگونه نیست که تنها بازیگران بخش بازار محصول (اصناف و خرده‌فروشان) در تنظیم بازار ایفای نقش کنند. بلکه تمامی نهادهایی که در زنجیره تامین محصول حضور دارند بایستی به نحوی در تنظیم بازار آن محصول نیز نقش داشته باشند. درواقع یکی از مهمترین ارکان اتخاذ سیاستهای مناسب تنظیم بازار، دسترسی به اطلاعات کافی و صحیح از مؤلفه‌های بازار (اعم از مواد اولیه، تولید، موجودی‌ها، واردات، صادرات، مصرف و ...) است که این مهم با حضور بخشهای مختلف زنجیره تامین هر کالا در تنظیم بازار آن کالا میسر خواهد شد. از سویی دیگر، نظر به اینکه سیاستهای تنظیم بازار هر کالا بر کل اعضای زنجیره تامین آن کالا از تامین‌کنندگان مواد اولیه کالا گرفته تا تولیدکنندگان، توزیع‌کنندگان، فروشندگان و مصرف‌کنندگان تاثیر گذاشته و سیاستها و برنامه‌های آنها را از خود متاثر خواهد ساخت؛ ضروریست سیاستهای تنظیم بازار به صورت یکپارچه و هماهنگ بین اعضای زنجیره اتخاذ گردد.

برای این منظور، باید دانش مدیریت زنجیره تامین را به مدد گرفت که نگاهی فرایندی و جامع بر فعالیتهای مختلف تولیدی-بازرگانی زنجیره‌های تامین کالایی و خدماتی دارد. مبحث مدیریت زنجیره تامین بیش از سه دهه است که در بین دانشگاهیان و صنعت‌گران مطرح گردیده و براساس آمار و ارقام موجود، کشورها و سازمانهایی که این دانش را به­کار گرفته­اند پیشرفتهای چشمگیری در حوزه­های مربوطه داشته و سود سرشار و صرفه­جویی­های کلان مالی از بابت به­کارگیری این نگرش نصیبشان گردیده است.

یکی از مهمترین نهادهایی که براساس دانش مدیریت زنجیره تامین و نیز تجربه کشورهای موفق می‌توان برای ساماندهی و مدیریت صنایع مختلف کشورمان (که تنظیم بازار نیز قطعا یکی از مهمترین مؤلفه‌های این مدیریت و ساماندهی می‌باشد) تجویز کرد، ایجاد «کمیته راهبری یا شورای سیاستگذاری» به عنوان متولی و سیاستگذار اصلی هر صنعت می‌باشد.  این شورا ترکیبی از فعالان اصلی زنجیره تامین کالا (شامل: نمایندگانی از تامین‌کنندگان، تولیدکنندگان، توزیع‌کنندگان، فروشندگان و مشتریان اصلی) و نهادهای دولتی تاثیرگذار بر آن صنعت می‌باشد که اشرافی کامل و جامع بر کل زنجیره داشته و قادر به اتخاذ تصمیمات و سیاستهای یکپارچه و هماهنگ که منافع همه اعضای زنجیره از تامین‌کنندگان تا مصرف‌کنندگان را مدنظر قرار دهد خواهد بود. انجمن‌های تولیدی، توزیعی و صنفی می‌توانند به عنوان نمایندگان بخش خصوصی که در مراحل مختلف زنجیره تولید و عرضه محصول ایفای نقش می‌کنند در این شورا حضور داشته باشند.

ایجاد کمیته‌های راهبری برای هدایت و مدیریت زنجیره‌های تامین کالاها و خدمات مختلف ضمن اینکه ایفای نقش حاکمیتی دولت در فرایند تنظیم بازار محصولات را به‌دلیل حضور نمایندگان بخش دولتی تضمین می‌نماید (دغدغه‌ای که برای خیلی از مخالفین واگذاری تنظیم بازار به بخش خصوصی وجود دارد)؛ باعث کارآمدی و کارایی سیاستهای تنظیم بازار اتخاذ شده از سوی این نهاد (به واسطه حضور نهادهای مختلف تاثیرگذار در عرضه محصول) خواهد شد. علاوه بر این، شکل‌گیری کمیته‌های راهبری ضمن کاهش امور تصدی‌گری دولت و واگذاری اداره امور به بخش خصوصی، باعث احساس مسئولیت و مسئولیت‌پذیری هرچه بیشتر اجزای مختلف زنجیره تامین در فرایند تنظیم بازار خواهد گردید.

مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار
اعضاء: مجتبی سلیمانی سدهی، الناز میاندوآبچی، احسان بلندی‌فر، مهدی همتی، محسن شیخ‌سجادیه، ابوالفضل شفایی، حوریه امیدی
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar