لجستیک و زنجیره تامین
این وبلاگ اکنون یکی از مراجع اصلی مباحث لجستیک و زنجیره تامین در ایران است که تاثیرگذاری آن به لطف خدا و تلاش دست‌اندرکاران و پشتیبانی مخاطبان، بسیار زیاد بوده و اکنون در کنار ماهنامه لجستیک و زنجیره تامین یکی از مراجع اصلی درسی و آموزشی کشور شده است. این وبلاگ به طور تخصصی به مباحث حوزه لجستیک و مدیریت زنجیره تامین پرداخته و تلاش می کند موضوعات و مباحث روز مربوط را مطرح کرده و در اختیار دوستداران این حوزه قرار دهد.
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار - یکشنبه ۱۳٩٠/۸/۱

 تهیه کننده: مجتبی سلیمانی سدهی, گروه پژوهشهای لجستیک و زنجیره تامین

موضوع «آمایش تجاری» و به تبع آن «زیرساختهای تجاری» به عنوان یکی از برنامه‌های محوری وزارت بازرگانی در سال 90 مطرح است. همانگونه که وزیر محترم بازرگانی بدان تاکید داشته است در پیش گرفتن برنامه راهبردی «آمایش تجاری» جزو اولویت‌ها و ضرورت‌های کنونی اقتصاد کشور عزیزمان می‌باشد. چرا که زیرساختهای تجاری پایه و اساس توسعه بازرگانی مدرن در هر کشوری هستند. بدون گسترش و بهره‌برداری بهینه از زیرساختها و امکانات تجاری، رسیدن به شکوفایی لازم در امر تجارت و بازرگانی برای هیچ کشوری میسر نخواهد بود. سهولت دسترسی صادرکنندگان هر کشور به شبکه جهانی تجارت و بازارهای بین‌المللی به فاکتورهایی همچون: زیرساختهای تجاری، رویه‌های تجاری و بازار خدمات پشتیبانی تجارت در هر کشور بستگی دارد. از طرفی، تسهیل تجارت و جابجایی کالا یک امر ضروری برای رقابت کشورها در بازار جهانی می‌باشد. برای این منظور، تجارت‌گران نیازمند توانایی در جابجا کردن کالا و خدمات بین کشورها در زمان مشخص و با هزینه‌های مبادله پایین می‌باشند. به‌طور کلی، زیرساختهای تجاری و لجستیکی هر کشور ارتباط مستقیمی با میزان توسعه‌یافتگی و شکوفایی اقتصادی آن کشور دارد.


طی سالیان اخیر و به‌خصوص پس از بحران مالی 2008، دولتها به توسعه و سرمایه‌گذاری روی زیرساختها رویکردی مثبت اتخاذ کرده‌اند. پس از آنکه آقای جان کینز در سال 1936 و در دوره بحران بزرگ اقتصادی آمریکا در دهه 1930، به نقش دولتها در سرمایه‌گذاری روی زیرساختها و انجام پروژه‌های زیربنایی جهت ایجاد شغل و رشد اقتصادی تاکید کرد، همانگونه که اخیرا و طی بحران مالی 2008-2009 نیز مشاهده گردید، بسیاری از اندیشمندان اقتصادی مجددا به سرمایه‌گذاری روی زیرساختها به عنوان یک عامل کلیدی جهت برون‌رفت از بحران پیش‌آمده و تحریک اقتصاد اجماع نظر یافتند.

در کشور ایران نیز که دارای شرایط بسیار مناسبی در منطقه به لحاظ موقعیت راهبردی جغرافیایی می‌باشد، برنامه‌ریزی و استفاده صحیح از منابع و زیرساختهای موجود و همچنین توسعه آنها دارای اهمیتی صد چندان است. لذا توجه به زیرساختهای تجاری بعنوان یک قابلیت بالقوه جهت تبدیل کشور به یک قطب ترانزیتی و برخورداری از مزیت‌های آن (از جمله درآمدزایی برای کشور، کاهش نرخ بیکاری و افزایش رفاه اقشار مختلف مردم) در حال حاضر یک ضرورت غیرقابل انکار می‌باشد. بهره‌گیری از فرصت بدست آمده در اقتصاد ایران، توسعه تجارت کشور، حفاظت در برابر نوسانات اقتصاد جهانی و حمایت از تولیدکنندگان داخلی و کسب سود حداکثری از فرایند تولید در زمان کنونی منوط به ارتقای زیرساختهای تجاری است.

در همین راستا، در این نوشتار تلاش شده تا وضعیت زیرساختهای تجاری ایران در مقایسه با سایر کشورهای منطقه بررسی گردد. انواع زیرساختهای تجاری که در این مطالعه مدنظر بوده است عبارتند از: بنادر، فرودگاهها، جاده‌ها، راه‌آهن، انبارها و محوطه‌های جابجایی کالا، و بالاخره فناوری‌های ارتباطاتی و اطلاعاتی. مرجع مورد استفاده جهت این بررسی، گزارش معتبر بانک جهانی بوده است که در پاییز 1389 منتشر گردیده و در آن به بررسی وضعیت لجستیک و زیرساختهای تجاری 155 کشور جهان طی سالهای 2009-2010 پرداخته است.

در جدول زیر، وضعیت زیرساختهای تجاری ایران و کشورهای منطقه که توسط بانک جهانی رتبه‌بندی شده است، در دنیا و منطقه مشخص شده است. طبق این رتبه‌بندی، متوسط رتبه کشورهای منطقه (وضعیت زیرساختهای تجاری منطقه) در بین 155 کشور جهان، برابر 77.5 می‌شود که بیانگر این است که رتبه متوسط کشورهای منطقه دقیقا در میانه این رتبه‌بندی قرار می‌گیرد. در بین کشورهای منطقه، بهترین وضعیت زیرساختهای تجاری در کشور امارات (با رتبه 17 در دنیا) و بدترین وضعیت زیرساختهای تجاری در کشور عراق (با رتبه 147 در دنیا) بوده است. ضمن اینکه کشور ایران نیز عملکردی بهتر از رتبه 86 در دنیا و 13 در منطقه نداشته است.

جدول 1-وضعیت کشورهای منطقه به‌لحاظ وضعیت زیرساختهای تجاری

کشور

رتبه در دنیا

(155 کشور)

رتبه در منطقه

(22 کشور)

امارات

17

1

بحرین

30

2

کویت

32

3

عربستان

33

4

ترکیه

39

5

عمان

40

6

قطر

51

7

اردن

55

8

قزاقستان

57

9

ازبکستان

70

10

سوریه

75

11

روسیه

83

12

ایران

86

13

یمن

88

14

ارمنستان

92

15

ترکمنستان

101

16

آذربایجان

104

17

قرقیزستان

118

18

پاکستان

120

19

تاجیکستان

128

20

افغانستان

139

21

عراق

147

22

برخی از یافته‌های مهم این گزارش درخصوص زیرساختهای تجاری عبارتست از:

  • کیفیت زیرساختها به عنوان یک محدودیت بزرگ در مسیر بهبود عملکرد لجستیک و تجارت در کشورهای درحال توسعه ارزیابی شده است؛
  • میزان رضایتمندی از انواع زیرساختها در هر کشور متفاوت می‌باشد. مشارکت‌کنندگان در ارزیابی زیرساختها، بر این باورند که در اکثر کشورهای مورد مطالعه، زیرساختهای فناوری ارتباطات و اطلاعات به نسبت سایر زیرساختها وضعیت خیلی بهتری دارد. در عوض، وضعیت زیرساختهای ریلی توسط اکثر پاسخ‌دهندگان کشورهای مختلف، نامناسب و ضعیف تشخیص داده شده است. در همین حال، زیرساختهای جاده‌ای، به نسبت سایر زیرساختها از مشکلات کمتری برخوردار بوده است.
  • امتیازات شاخص عملکرد لجستیک کشورهای دارای درآمد سرانه بالا، به‌طور متوسط تقریبا 45% بالاتر از کشورهای دارای درآمد سرانه پایین است. علت اصلی این شکاف، تفاوت در وضعیت زیرساختهای تجاری دو دسته کشورهای مذکور (چه به‌لحاظ کیفی و چه به‌لحاظ کمی) شناسایی شده است.

در پایان، آنگونه که از این گزارش و مقایسه نتیجه‌گیری می‌شود، وضعیت ایران به‌لحاظ زیرساختهای تجاری، مناسب نبوده و نیازمند توجه و سرمایه‌گذاری جدی روی توسعه زیرساختهای تجاری (سخت‌افزاری و نرم‌افزاری) می‌باشد. نیاز به سرمایه‌گذاری قابل‌توجه بر زیرساختهای تجاری وقتی صدچندان می‌شود که بدانیم ایران به‌لحاظ جفرافیایی یک کشور تجاری/بازرگانی بالقوه در دنیا و منطقه محسوب می‌شود که می‌تواند درآمد سالیانه‌ای فراتر از درآمدهای نفتی از محل فعالیتهای تجاری/بازرگانی کسب نماید و از طرفی طبق سند چشم‌انداز 1404 قرار است که کشور اول منطقه به‌لحاظ اقتصادی و تجاری باشد. قطعا سرمایه‌گذاری و توسعه زیرساختهای تجاری یکی از مهمترین گامها در رسیدن به این جایگاه خواهد بود.

مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار
اعضاء: مجتبی سلیمانی سدهی، الناز میاندوآبچی، احسان بلندی‌فر، مهدی همتی، محسن شیخ‌سجادیه، ابوالفضل شفایی، حوریه امیدی
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar