لجستیک و زنجیره تامین
این وبلاگ اکنون یکی از مراجع اصلی مباحث لجستیک و زنجیره تامین در ایران است که تاثیرگذاری آن به لطف خدا و تلاش دست‌اندرکاران و پشتیبانی مخاطبان، بسیار زیاد بوده و اکنون در کنار ماهنامه لجستیک و زنجیره تامین یکی از مراجع اصلی درسی و آموزشی کشور شده است. این وبلاگ به طور تخصصی به مباحث حوزه لجستیک و مدیریت زنجیره تامین پرداخته و تلاش می کند موضوعات و مباحث روز مربوط را مطرح کرده و در اختیار دوستداران این حوزه قرار دهد.
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار - دوشنبه ۱۳٩۱/٥/٢۳

تهیه کننده: مجتبی سلیمانی سدهی, گروه پژوهشهای لجستیک و زنجیره تامین

کشور ایران از دیرباز به مهد بازرگانی و تجارت منطقه و آسیا شهره بوده است. این شهرت نه فقط به علت کسب‌وکار مردم ایران زمین به تجارت بلکه به دلیل شرایط جغرافیایی و ارتباطاتی این سرزمین نیز بوده است. قرار داشتن در مسیر شاهراه جاده ابریشم، ایران را از گذشته‌ای دور مورد توجه و اهمیت بازرگانان داخلی و خارجی داشته است. به همین علت، در مطالعه تاریخ دور این سرزمین، سابقه‌ای طولانی از فعالیتهای لجستیکی و زیرساختهای لجستیکی را شاهد هستیم. سامانه بکارگیری چاپارها و ایجاد کاروانسراهای بزرگ در تاریخ دور ایران زمین، هنوز هم مورد توجه و تحسین صاحب‌نظران امور لجستیکی قرار دارد. و همین است که در کتابهای تاریخی و سفرنامه‌های مختلف از ایرانیان به عنوان بازرگانان و تاجرانی قابل یاد می‌شود. 


در کنار موضوع فوق که بیانگر این مهم است که بازرگانی و لجستیک، به لحاظ فرهنگی و تاریخی، از بالاترین اهمیت برخوردار بوده است؛ موهبتهای خدادای و موقعیت ژئوپلیتیک و ژئوکونومیک این کشور نیز مزید بر علت بوده است تا این کشور را کشوری لجستیکی بنامند. قرار گرفتن در مسیر پنج کریدور اصلی ترانزیت و حمل‌ونقل بین‌المللی (کریدور شمال- جنوب[1]، کریدور تراسیکا[2]، کریدور شرق- غرب، کریدور جنوبی آسیا و کریدور آلتید[3])، امکان استفاده و بکارگیری همه روشهای پنجگانه حمل‌ونقل (اعم از: جاده‌ای، ریلی، هوایی، دریایی و خطوط لوله)، داشتن نزدیک به 2500 کیلومتر ساحل آبی و 6500 کیلومتر مرز خشکی، دسترسی به آبهای آزاد، داشتن بنادری که به‌صورت بالقوه توانایی قرار گرفتن بین ده بندر بزرگ لجستیکی دنیا را دارا هستند (همچون بندر شهید رجایی)، وسعت زیاد کشور، وجود ارتباط کالایی زیاد بین کشورهای اطراف ایران که ترانزیت آنها از ایران (درصورت فراهم بودن شرایط مساوی با سایر مسیرهای رقیب) هم به لحاظ زمان و هم هزینه مقرون به صرفه‌تر می‌باشد؛ همه و همه بیانگر مزیتهای لجستیکی فوق‌العاده و حتی منحصر بفرد ایران می‌باشد.

اما با تمام امکانات و فرصتهای موجود جهت تبدیل شدن کشور به یک مرکز لجستیکی، متاسفانه نتوانسته‌ایم از این موهبتهای الهی و سابقه دیرین در امر لجستیک و بازرگانی به نحو مناسبی بهره ببریم. حتی می‌توان اذعان نمود طی یکصد سال اخیر هیچگاه توسعه لجستیک و بازرگانی، نه تنها در صدر اهداف و برنامه‌های این کشور قرار نداشته است بلکه حتی در حد مقدورات خود نیز بدان توجه نشده است.

درحالیکه دغدغه اصلی دهه‌های اخیر نظام برنامه‌ریزی کشور، توسعه صنعتی کشور بوده و هرچه برنامه‌های توسعه بیشتر رنگ‌وبوی صنعتی می‌گرفته‌اند بیشتر مورد تمجید و تعریف بوده‌اند؛ برخی کشورهای همسایه با درک درست شرایط محیطی و آینده‌گاری صحیح، به‌طور شایسته‌ای از موقعیت منحصربفرد منطقه خاورمیانه در جهت توسعه لجستیک و تجارت خود بهره برده‌اند. به‌گونه‌ایکه امروزه دنیا، کشور نفت‌خیزی همچون امارات را نه به خاطر چاههای نفتش بلکه به‌خاطر هاب لجستیکی بودنش می‌شناسد.

حال که سخن از کشورهای همسایه ایران به میان آمد، شاید خالی از لطف نباشد تا قابلیتهای بالقوه ایران را با دو کشور همسایه یعنی ترکیه و امارات (که اتفاقا امروزه به عنوان کشورهایی لجستیکی و نه صنعتی در جهان شناخته می‌شوند) مقایسه‌ای مختصر نماییم. کشور امارات هم اکنون به عنوان یک هاب تجاری و لجستیکی برجسته در منطقه و جهان شناخته می‌شود. ایجاد تنها شهر لجستیکی دنیا در امارات (شهر لجستیکی دبی)، ساختن بزرگترین بندر ساخته دست بشر (بندر جبل‌علی)، ساخت یکی از بزرگترین فرودگاههای دنیا (فرودگاه آل‌مکتوم) و بسیاری از نمونه‌های موفق دیگر در کمتر از نیم‌قرن عمر این کشور، باعث شده است تا کشور امارات که به لحاظ موهبتهای خدادادی و طبیعی کمترین مزیتهای لجستیکی را در خود داشته است، طی سه دهه اخیر رشدی چشمگیر در ایجاد و بهره‌برداری از زیرساختهای لجستیکی داشته باشد. به‌گونه‌ایکه اکنون کشور امارات به عنوان یکی از اصلی‌ترین هابهای لجستیکی دنیا شناخته می‌شود. نکته قابل توجه اینکه امارات در حالی به عنوان هاب لجستیکی منطقه و دنیا مطرح است که برخلاف ایران در حوزه حمل‌ونقل زمینی (جاده‌ای و ریلی) هیچ مزیتی نداشته و به علت وسعت اندک و اقلیم نامناسب آن کشور، زیرساختهای مناسب برای حمل‌ونقل زمینی در این کشور ایجاد نشده است و به سختی و هزینه زیاد قابل ایجاد است. گرچه در این حوزه نیز امارات سرمایه‌گذاریهای قابل توجهی داشته و تا سال 2015 راه‌آهن سراسری این کشور با سرمایه‌گذاری بالغ بر 14 میلیارد دلار به بهره‌برداری خواهد رسید.

در آن سوی دیگر ایران زمین، کشور ترکیه قرار دارد که گرچه نسبت به امارات دارای مزیتهای لجستیکی طبیعی زیادی می‌باشد؛ اما در مقابل ایران ضعیفتر است. کشور ترکیه نیز توانسته با توسعه زیرساختهای لجستیکی خود (همچون بنادر، راه‌آهن و شبکه جاده‌ای) و به‌کارگماری ناوگان مناسب به یکی از مهمترین کشورهای ترانزیتی تبدیل شود. موقعیت جغرافیایی کشور ترکیه به گونه‌ای است که این کشور را در مسیر حمل‌ونقل شرق به غرب (و بالعکس) قرار می‌دهد. از این رو تقاضای سفر (مسافر و کالا) در این کشور به شدت زیاد می‌باشد؛ به‌گونه‌ای که این کشور به یک مسیر ترانزیتی برای حمل کالاهای تجاری بین قاره آسیا و اروپا شده است. دولتمردان ترکیه با درک این موضوع به بهترین نحو از این مزیت استفاده نموده و شاهد گسترش صنعت لجستیک و حمل‌ونقل در این کشور علی‌الخصوص در سال‌های اخیر بوده‌ایم. مقایسه شاخصهای جابجایی و حمل‌ونقل این کشور با ایران بیانگر فاصله قابل توجهی است. به عنوان نمونه، در جدول زیر برخی شاخصهای مهم حمل‌ونقل جاده‌ای ترکیه با ایران مقایسه شده است.

شاخص

واحد

ایران

ترکیه

طول جاده‌ها

کیلومتر

192086

362660

طول جاده به مساحت کشور

کیلومتر بر کیلومتر مربع

0.116

0.46

طول آزادراه و بزرگراه

کیلومتر

10831

33307

نسبت آزادراه به کل جاده

درصد

5.64%

9.18%

تعداد ناوگان تجاری

وسیله

٢۵٣٣۴٨

727302

سخن را کوتاه می‌کنم و در پایان این سؤالهای اساسی را مطرح می‌کنم که آیا وقت آن نرسیده است تا با یک بررسی جامع و مانع استراتژی توسعه اقتصادی کشور را مورد بازنگری جدی قرار دهیم؟ آیا زمان آن فرا نرسیده به جای رشد و تصحیح عدد و رقم‌های برنامه‌های پنجساله جدید در مقایسه با برنامه‌های پنجساله قبلی، ماهیت و اساس آن برنامه‌ها را مورد اصلاحات ساختاری قرار دهیم؟ آیا گاه آن فرا نرسیده به جای اینکه کماکان دنباله‌روی برنامه‌های توسعه دهه 40 و 50 باشیم (که در آنها توسعه صنعتی کشور بالاترین اولویت را داشته است)، «طرحی نو در اندازیم» و مبنای توسعه اقتصادی کشور را بازتعریف کنیم؟ آیا واقعا توسعه اقتصادی کشور از مسیر توسعه صنعتی اتفاق می‌افتد یا مسیرهای دیگری چون توسعه معدنی، توسعه کشاورزی، توسعه گردشگری و از همه مهمتر توسعه لجستیکی نیز وجود دارند که ممکن است ما را سریعتر به اهداف تعریف شده در افق 1404 برسانند؟



[1] International North- South Transport Corridor (INSTC)

[2] Transport Corridor Europe Caucasus Asia (TRACECA)

[3] Asian Land Transportation Infrastructure Development (ALTID)

مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار
اعضاء: مجتبی سلیمانی سدهی، الناز میاندوآبچی، احسان بلندی‌فر، مهدی همتی، محسن شیخ‌سجادیه، ابوالفضل شفایی، حوریه امیدی
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar