لجستیک و زنجیره تامین
این وبلاگ اکنون یکی از مراجع اصلی مباحث لجستیک و زنجیره تامین در ایران است که تاثیرگذاری آن به لطف خدا و تلاش دست‌اندرکاران و پشتیبانی مخاطبان، بسیار زیاد بوده و اکنون در کنار ماهنامه لجستیک و زنجیره تامین یکی از مراجع اصلی درسی و آموزشی کشور شده است. این وبلاگ به طور تخصصی به مباحث حوزه لجستیک و مدیریت زنجیره تامین پرداخته و تلاش می کند موضوعات و مباحث روز مربوط را مطرح کرده و در اختیار دوستداران این حوزه قرار دهد.
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار - چهارشنبه ۱۳٩۱/٥/۱۱

تهیه کننده: داود چراغی, هیات علمی مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی

بخش خدمات از مهمترین و عمده­ترین بخش­های اقتصادی هر کشور است که در سال­های اخیر بیشترین درصد اشتغال و ارزش افزوده را در بیشتر کشورها به خصوص کشورهای توسعه یافته، به خود اختصاص داده است. در این بین  نظام بازرگانی(فرآیند انتقال کالا و خدمات از تولید کننده به مصرف کننده) قسمت مهمی از بخش خدمات را تشکیل می دهد و کارایی این نظام تاثیر مستقیمی برکاهش هزینه مبادله و افزایش رفاه مصرف کننده و تولید کننده دارد. همچنین استفاده از ابزار و روش‌های نوین نگهداری، چیدمان، حمل ونقل و در نهایت توزیع کالاها وخدمات، همراه با رعایت استانداردهای مختلف مرتبط با حقوق مصرف کنندگان با صرف کمترین هزینه و زمان درفرآیند مربوطه، به عنوان شاخص‌های توسعه و پیشرفت نظام بازرگانی در نظر گرفته می‌شود. چرا که گسترش رقابت در بخش های تولیدی و انتقال بخش اعظم نقدینگی به این بخش در صورت شکل گیری ساختار و عملکرد مناسب نظام بازرگانی امکانپذیر است. 


در این ارتباط  وضعیت فعلی نظام بازرگانی در ایران و رسوب بخش زیادی از قیمت کالاها در این بخش و عدم  گسترش رقابت برای تولید کالاها و خدمات مطلوب و مناسب مشخصه ناکارآ بودن آخرین حلقه فرآیند انتقال کالاها از تولید یا واردات  به مصرف کنندگان است. برعکس چنین وضعیتی در ساختار و عملکرد نظام توزیع کالا و خدمات کشورهای توسعه یافته با اتخاذ سیاستها، قوانین، مقررات و دستورالعمل های مناسب  شکل گرفته است.

در هر حال ساختار و عملکرد نظام بازرگانی در ایران به خصوص واحدهای صنفی از جنبه­های متفاوت با وضعیت ایده­آل و مطلوب فاصله دارد، به طوری که اکثریت کارشناسان، محققان و مسئولین  معتقدند که این بخش، از مشکلات ساختاری و نهادی زیادی رنج می­برد. کل رشد سریع تعداد واحدهای صنفی نسبت به جمعیت کشور که  بعضا به صورت نامتوازن از نظر حوزه کاری، تراکم و الگوی استقرار صورت گرفته، به دلایلی از جمله عدم نیاز به تخصص­های خاص و افزایش نرخ بیکاری، سریعتر نیز گشته است. ضمن آنکه علی­رغم افزایش بیش از حد تعداد واحد‌های صنفی در ایران، متوسط اشتغال و حداقل مساحت و ابزار و ماشین آلات در واحدهای صنفی در مقایسه با استانداردهای جهانی و الگوی حاکم در کشورهای پیشرفته و حتی کشورهای در حال توسعه از وضعیت مطلوبی بر خوردار نمی‌باشد، که این امر از جنبه­های متفاوت به اقتصاد کشور و زیرمجموعه­های آن زیان وارد می­نماید. در این زمینه می­توان به عدم عرضه صحیح کالاها از جنبه قیمتی و سلامت کالا (بدلیل عدم استفاده از بسیاری از حداقل امکانات در واحدهای صنفی) که موجب تهدید رفاه وسلامتی مصرف­کننده (بخصوص در کالاها و خدمات مرتبط با فرآوری وعرضه مواد غذایی) و عدم امکان اجرای روشهای مدرن فروش وحسابداری است، اشاره نمود .

در کل مشکلات نظام توزیع در اقتصاد ایران به حدی بوده و هست که مسئولین مربوطه و سیاستگذاران در طرح تحول اقتصادی، اصلاح نظام توزیع کالاها و خدمات را از جمله پیش نیازهای اصلاح نظام اقتصادی کشور قرار داده­اند. بر این اساس معاونت توسعه بازرگانی داخلی وزارت بازرگانی سابق طرحی را در قالب 10 پروژه برای اصلاح نظام بازرگانی با توجه به پیش­بینی آنان از علل وضعیت آن زمان، تهیه و ارائه کرده است. البته بسیاری از کارشناسان و خبرگان نظام توزیع کالا و خدمات از ابتدا با این پروژه‌ها بعنوان عاملی برای اصلاح ساختار و عملکرد نظام توزیع مخالف بودند و اذعان می­داشتند که اگراین موضوعات  به مرحله عملیاتی برسند احتمالاً، بخشی از مشکلات و ناکارایی‌ها فعلی نظام توزیع کالا و خدمات را برطرف می­نمایند اما این پروژه­ها موجب بهبود ساختار و  عملکرد نظام توزیع نمی‌گردند. چرا که درپروژه­های پیشنهادی طرح تحول نظام توزیع کالا و خدمات به علل اصلی ایجاد مشکلات ساختار و عملکرد نظام توزیع نپرداخته است. در نتیجه همان گونه که پیش بینی می شد، اجرای این طرحها تاثیر چندانی بر بهبود نظام توزیع کالا و خدمات نداشت.

باعنایت به لزوم تداوم سیاستهای اصلاحی در این بخش تا رسیدن به نظام توزیع کارامد، ضروری است برنامه‏های تکمیلی تدوین و اجرا گردد. بر این مبنا فاز دوم اصلاح نظام توزیع در دستور کار معاونت توسعه بازرگانی داخلی قرار گرفته و بسته اجرایی اصلاح نظام توزیع در سال 1390 حاوی موضوعاتی نظیر مفاهیم پایه­ای مرتبط با نظام توزیع، بررسی وضعیت نظام توزیع در ایران (بررسی عوامل موثر بر ساختار و عملکرد نظام توزیع کالاوخدمات در ایران، معرفی نهادها و سازمان های ذی مدخل در شبکه توزیع، عاملین نظام توزیع ، نظام توزیع وتجارت الکترونیکی، نام و نشان تجاری و اثرات گسترش واحدهای صنفی خرده فروشی سنتی بر اقتصاد ایران....)، نظام توزیع کالا و خدمات در جهان و مقایسه نظام توزیع کالا و خدمات در ایران و سایر کشورها، ارائه چارچوب نظام توزیع مطلوب و ارائه احکام و الزامات اجرایی مرتبط با اصلاح نظام توزیع کالا و خدمات، تهیه گردیده است.

 در کل باید توجه داشت که از این لحاظ طرح تحول نظام توزیع کالا و خدمات در طرح­های تحول اقتصادی برای اصلاح نظام بازرگانی، نقطه عطفی در برنامه­های اقتصادی دولت بوده است. اما همچنان که برخی کارشناسان و خبرگان نظام بازرگانی ایران پیش بینی نموده بودند، در فاز اول این طرح به علل اصلی بوجود آورنده مشکلات در ساختار و عملکرد نظام توزیع کالا و خدمات توجه نشده بود. درنتیجه اجرای فاز اول تاثیر چندانی در بهبود نظام بازرگانی نداشته واین بخش همچنان بصورت ناکارآمد فعالیت می­نماید. البته در حال حاضر بعد از گذشت حدود چهار سال از اجرای بسیاری از پروژه­های پیشنهادی وزارت بازرگانی سابق در طرح تحول نظام توزیع ، بخوبی مشخص است، پیش بینی کارشناسان و خبرگان در عدم اصلاح مشکلات ساختاری نظام توزیع کالا و خدمات با اجرای پروژه های پیشنهادی، معلوم شده است. در نتیجه لازم است مسئولین مربوطه با کمک گرفتن از صاحب نظران، خبرگان، کارشناسان و محققین در برنامه­ریزی برای اجرای فازهای بعدی طرح تحول نظام توزیع مد نظر قرار گیرد. در هر حال وضعیت فعلی نظام توزیع موجب واردآوردن مشکلات زیادی به بخش­های تولیدی، مصرف­کنندگان و دولت شده است. حال با توجه به منافع زیاد اصلاح نظام توزیع برای همه بخش­های اقتصاد ایران، لازم است از فرصت بوجود آمده در دور دوم طرح تحول نظام توزیع بخوبی استفاده شود و در جهت بهبود وضعیت تولید و توزیع کالاها و خدمات عمل شود. 

مرکز پژوهشهای لجستیک و شبکه‌های کسب‌وکار
اعضاء: مجتبی سلیمانی سدهی، الناز میاندوآبچی، احسان بلندی‌فر، مهدی همتی، محسن شیخ‌سجادیه، ابوالفضل شفایی، حوریه امیدی
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar